VIDEHA — Issue 406 / अंक ४०६

Publication: VIDEHA · Issue: 406
Open original PDF at Internet Archive

ISBN Number: 978-93-341-6195-3 (Book) ISSN 2229-547X (online) 𑒀 विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (वर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] विदेह मैथिली साहित्य आन्दोलन: मानुषीमिह संस्कृताम् विदेह- प्रथम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका सम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। ऐ पोथी‍क सर्वाधि‍कार सुरक्षि‍त अछि‍। कॉपीराइट (©) धारकक लि‍खि‍त अनुमति‍क बि‍ना पोथीक कोनो अंशक छाया प्रति ‍एवं रि‍कॉडिंग सहि‍त इलेक्‍ट्रॉनि‍क अथवा यांत्रि‍क, कोनो माध्‍यमसँ, अथवा ज्ञानक संग्रहण वा पुनर्प्रयोगक प्रणाली द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत्‍पादन अथवा संचारन-प्रसारण नै कएल जा सकैत अछि‍। (c) २०००- २०२४. सर्वाधिकार सुरक्षित। भालसरिक गाछ जे सन २००० सँ याहूसिटीजपर छल http://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदि लिंकपर आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे इन्टरनेटपर मैथिलीक प्राचीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (किछु दिन लेल http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लिंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ भालसरिक गाछ-प्रथम मैथिली ब्लॉग / मैथिली ब्लॉगक एग्रीगेटर)। ई मैथिलीक पहिल इंटरनेट पत्रिका थिक जकर नाम बादमे १ जनवरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़लै। इंटरनेटपर मैथिलीक प्रथम उपस्थितिक यात्रा विदेह- प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका धरि पहुँचल अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाशित होइत अछि। आब “भालसरिक गाछ” जालवृत्त 'विदेह' ई-पत्रिकाक प्रवक्ताक संग मैथिली भाषाक जालवृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अछि। (c)२०००- २०२४. विदेह: प्रथम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish all these archives. रचनाकार/ संग्रहकर्त्ता अपन मौलिक आ अप्रकाशित रचना/ संग्रह (संपूर्ण उत्तरदायित्व रचनाकार/ संग्रहकर्त्ता मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत छथि, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परिचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो सेहो पठाबथि। एतऽ प्रकाशित रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकर्त्ताक लगमे छन्हि आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकर्त्ताक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकाधीन अछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाशित रचनाक वेब-आर्काइव/ थीम-आधारित वेब-आर्काइवक निर्माणक अधिकार, ऐ सभ आर्काइवक अनुवाद आ लिप्यंतरण आ तकरो वेब-आर्काइवक निर्माणक अधिकार; आ ऐ सभ आर्काइवक ई-प्रकाशन/ प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रखैत छथि। ऐ सभ लेल कोनो रॉयल्टी/ पारिश्रमिकक प्रावधान नै छै, से रॉयल्टी/ पारिश्रमिकक इच्छुक रचनाकार/ संग्रहकर्त्ता विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पत्रिकाक मासमे दू टा अंक निकलैत अछि जे मासक ०१ आ १५ तिथिकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकाशित कएल जाइत अछि। Videha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the promotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means that articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. Font/ Keyboard Source: https://fonts.google.com/ , https://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/ These are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and documents e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. © Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) Cover designed by AUM GAJENDRA THAKUR Videha e-Journal: Issue No. 406 at www.videha.co.in समानान्तर परम्पराक विद्यापति- चित्र विदेह सम्मानसँ सम्मानित श्री पनकलाल मण्डल द्वारा मैथिली भाषा जगज्जननी सीतायाः भाषा आसीत्। हनुमन्तः उक्तवान- मानुषीमिह संस्कृताम्। अनुक्रम ऐ अंकमे अछि:- १.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-१३) १.२. अंक ४०४ पर टिप्पणी (पृष्ठ १४-१७) गद्य २.१.डॉ.ज़ियाउर रहमान जाफ़री- मैथिली प्रबंध काव्य हरवहाक बेटी मे फजलुर रहमान हाशमीक दृष्टि (पृष्ठ १९-२८) २.२.प्रणव झा- आपातकालीन चिकित्सा आ इंटेंसिव केयर में आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस आ मशीन लर्निंग (पृष्ठ २९-३६) २.३.संतोष कुमार राय 'बटोही'- मंगरौना (धारावाहिक उपन्यास) (पन्द्रहम खेप) (पृष्ठ ३७-३९) २.४.मनोज झा मुक्ति- हार्दिक शुभकामना!! (पृष्ठ ४०-४५) २.५.कुमार मनोज कश्यप- लघुकथा- आसक फूल (पृष्ठ ४६-४७) २.६.प्रणव झा- सत्यनिष्ठाक संस्कृति (पृष्ठ ४८-४९) २.७.कुन्दन कर्ण- दू टा बीहनि कथा- नाम/ बही (पृष्ठ ५०-५१) २.८.परमानन्द लाल कर्ण- तुलसीक माहात्म्य (पृष्ठ ५२-५४) २.९.आचार्य रामानंद मंडल- मैथिली शैली पर विवाद (पृष्ठ ५५-५६) २.१०.आशीष अनचिन्हार- डा. रामदेव झा, चंद्रनाथ मिश्र अमर एवं उदयनारायण सिंह नचिकेता (पृष्ठ ५७-५९) पद्य ३.१.प्रमोद झा "गोकुल"- निज अस्तित्वक खातिर (पृष्ठ ६१-६२) ३.२.राज किशोर मिश्र- लोक-जिनगी (पृष्ठ ६३-६६) ३.३.संतोष कुमार राय 'बटोही'- उर्मिलाक विद्रोह (खण्ड-काव्य दोसर खेप) (पृष्ठ ६७-६८)

विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (वर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 67 68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in १.०.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय Parallel Literature in Maithili and Videha Maithili Literature Movement T.K. Oommen writes in the "Linguistic Diversity" Chapter of "Sociology", 1988, page 291, National Law School of India University/ Bar Council of India Trust book: "... the Maithili region is found to be economically and culturally dominated by Brahmins and if a separate Maithili State is formed, they may easily get entrenched as the political elite also. This may not be to the liking and advantage of several other castes, the traditionally entrenched or currently ascendant castes. Therefore, in all possibility the latter groups may oppose the formation of a separate Maithili state although they also belong to the Maithili speech community. This type of opposition adversely affects the development of several languages." T.K. Oomen further writes: "... even when a language is pronounced to be distinct from Hindi, it may be treated as a dialect of Hindi. For example, both Grierson who undertook the classic linguistic survey of India and S. K. Chatterjee, the national professor of linguistics, stated that Maithili is a distinct language. But yet it is treated as a dialect of Hindi". (Ibid, page 293) Parallel Literature The references to parallel literature are found in Vedas, where Narashanshi is referred to as parallel literature. Parallel Literature in Maithili The need for parallel literature in Maithili arose due to the constant onslaught on literature and dignity by the Public and Private Academies, for example, Maithili-Bhojpuri Akademi of Delhi, Maithili Akademi of Patna, Sahitya Akademi of Delhi, Nepal's Prajna Pratishthan, all of which are government Academies. In addition to these Academies, the onslaught on Maithili Literature and dignity was constantly done by the so-called literary associations which were recognised by the Sahitya Akademi and were the main tool for usurping all the literary space meant for this language. Besides these, the funding to these and other parochial associations and organisations led to the presentation of an interface in the name of Maithili, which was mediocre and non-representative. The Book of Bihari Literature (Abhay K. Editor) This book contains five translations from non-representative Maithili short stories into English by Vidyanand Jha. Nagarjun (Maithili's Yatri) and Usha Kiran Khan are from the Hindi quota though both got the Sahitya Akademi prize from the Maithili quota. Vibha Rani and Rajkamal Chaudhary are from the Maithili quota though both wrote in Hindi also. This book is edited by Abhay K. who has read Samskrit only up to high school. Yet he pretends to translate Arthashastra directly from Samskrit into English. I am Kovid in Samskrit and from the quality of the translation, I can presume that he has used some intermediary language in translating Samskrit texts into English. It is a matter of ethics to acknowledge the source. Vidyanand Jha's translation is below par, for example, he has no inkling what would be the English word for 'olak sanna', and there are plenty of such instances. I have some suggestions for him: First, read A Bird's Eye View on Mithila by Rajnath Mishra, it mentions all the terms for which you could not find English equivalents. Then go to the Videha archive (www.videha.co.in) and look for Umesh Mandal's Picture Dictionary containing vegetation, animals and skill sets of Mithila, here you will find the actual photographs too. Further, under A Parallel History of Maithili Literature (Videha www.videha.co.in), you will find sample English translations of some Maithili short stories. Therefore, what Vidyanand Jha is presenting as exotic is the original thing of the Maithili Language (but not that of Maithili literature, as was two decades ago). Interestingly his choice of short stories reminds me of Contemporary Maithili Short Stories (Maithili short stories translated into English) edited by Murari Madhusudan Thakur and published by the Sahitya Akademi in 2005. It seems that the stories in this selection are leftover material from that collection. Rip Van Winkle awoke after two decades but Vidyanand Jha is still in slumber not realizing the changes that have happened during the period. If you compare the translation of this selection vis-a-vis the English translation of Latin American Spanish literature, you would be able to understand the difference. But these types of selections are not known for their literary excellence, Harper Collins publishes these types of selections for five-star hotels and Airport lounges. The publishers announced this book on March 22, 2022. So, in 6-7 months, you will get old materials only. The Bride: The Maithili Classic Kanyadan by Harimohan Jha (1908-1984) translated into English by Lalit Kumar (Assistant Professor, Department of English, Deen Dayal Upadhyaya College, University of Delhi)- Harper Perennial (Harper Collins Publishers) I had pre-ordered the book, which was scheduled to be delivered to my kindle account on the 1st of December 2022, but the delivery date was postponed, and it was delivered to my account on the 14th of December 2022. When Maithili was recognised by the Sahitya Akademi (National Academy of Letters- of India) way back in 1965, Late Ramanath Jha stated that his Maithili language is saved now (Maithilik Vartman Samasya, Ramanath Jha). Sh. Harish Trivedi has committed the same mistake. In his foreword Harish Trivedi writes- “In Hindi, the language to which Maithili is the closest (and of which it was indeed an integral part until it was granted recognition as a separate language by the constitution in 1993) ….” Harish Trivedi refers to the inclusion of Maithili in the eighth schedule of the constitution of India. Here the year mentioned should be 2003 instead of 1993. Moreover, Maithili was a separate language in 2003, 1993, and 1965 and during the time of pre-Jyotirishwara Vidyapati. The status granted to Maithili by Sahitya Akademi and the Constitution of India, on the other hand, strengthened the hands of the obscurantist elements like Ramanath Jha, Shardananda Jha (he is not a famous person but why I have taken his name, I will explain it later) and others who gaslighted Harimohan Jha. Harimohan Jha’s Khattar Kakak Tarang, Pranamya Devata, Rangshala and Charchari all these books were eligible for the Sahitya Akademi Award initiated in 1966 for Maithili (because of recognition given to Maithili by Sahitya Akademi in 1965. But a philosophy treatise was awarded the prize in 1966, this philosophy book itself is a horrific one, and if one has read the book to understand the nuances of Indian Philosophy, then he will have to unlearn first to be able to grasp the philosophical concepts from a new book on Indian Philosophy. In 1967 no award was given for the Maithili Language. Ramanath Jha’s obscurantism vis-à-vis Panji is evident from one example (because Lalit Kumar also seems to have followed in his footstep, though he gives credit for his ignorance to some other writers). He was casteist, conservative and confused. The inter-caste marriage in Panji was well known to him (but he chose to keep the Dooshan Panji secret- which has been released by us on google books in 2009), and it was apparent that the great navya-nyaya philosopher Gangesh Upadhyaya married a "Charmkarini" and was born five years after the death of his father (see our Panji Books Vol I & II available at http://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh Chandra Bhattacharya writes in the "History of Navya-Nyaya in Mithila". "The family which was inferior in social status is now extinct in Mithila- Gangesha's family is completely ignored and we are not expected to know even his father's name.", which is a total falsehood. He writes further that all this information was given to him by Prof. R. Jha. So how would this casteist-conservative-confused allow the award to be given to Sh Harimohan Jha? So, the Sahitya Akademi saved the Maithili Language by recognizing it, as asserted by Prof. R. Jha, is wrong and so is the assertion made by Sh. Harish Trivedi. Mr Lalit Kumar is a young person, but he is being misused by some obscurantist elements, who gaslighted Harimohan Jha. Harimohan Jha stopped writing in Maithili following the recognition of it by Sahitya Akademi and was awarded the Sahitya Akademi prize for his autobiography in 1985, after his death, which means nothing. Mr Lalit Kumar writes- “Yoganand Jha’s Bhalmanusha (1944) and Shardananda Jha’s Jayabara (1946) attack such social divisions that played a decisive role in marriages.” Yoganand Jha’s Bhalmanusha (1944) was indeed a pathbreaking novel, but Shardananda Jha’s novel was reactionary. Prof Radha Krishna Choudhary rightly observes- “Yoganand Jha’s ‘Bhalamanusa’ deals with the social problems connected with the problem of marriage. As a reply to this novel, Shardanand Jha wrote a second-rate novel ‘Jayabara,’ having little literary merit. (RADHAKRISHNA CHOUDHARY A Survey of Maithili Literature) Mr Lalit Kumar for his Panji-related ignorance gives credit to Mm. Parmeshwar Jha’s ‘‘Mithila Tattva-Vimarsha.” Prof Radha Krishna Choudhary rightly observes- “Mm. Parmeshwar Jha’s ‘Mithila Tattva-Vimarsha’ is the history of Mithila in Maithili prose and is based mainly on tradition. Mm. Mukunda Jha Bakshi’s ‘Mithilabhashamaya Itihas’ gives an account of the Khandawala dynasty. From the point of view of modern Maithili prose, these two works are important, though from the historical point of view, are unreliable. (RADHAKRISHNA CHOUDHARY A Survey of Maithili Literature) The following excerpt from Our Panji Prabandh (part I&II) is being reproduced below for ready-reference: - महाराज हरसिंहदेव- मिथिलाक कर्णाट वंशक। ज्योतिरीश्वर ठाकुरक वर्ण-रत्नाकरमे हरसिंहदेव नायक आकि राजा छलाह। 1294 ई. मे जन्म आ 1307 ई. मे राजसिंहासन। घियासुद्दीन तुगलकसँ 1324-25 ई. मे हारिक बाद नेपाल पलायन। मिथिलाक पञ्जी-प्रबन्धक ब्राह्मण, कायस्थ आ क्षत्रिय मध्य आधिकारिक स्थापक, मैथिल ब्राह्मणक हेतु गुणाकर झा, कर्ण कायस्थक लेल शंकरदत्त, आ क्षत्रियक हेतु विजयदत्त एहि हेतु प्रथमतया नियुक्त्त भेलाह। हरसिंहदेवक प्रेरणासँ- आ ई हरसिंहदेव नान्यदेवक वंशज छलाह, जे नान्यदेव कार्णाट वंशक १००९ शाकेमे स्थापना केने रहथि- नन्दैद शुन्यं शशि शाक वर्षे (१०१९ शाके)... मिथिलाक पण्डित लोकनि शाके १२४८ तदनुसार १३२६ ई. मे पञ्जी-प्रबन्धक वर्तमान स्वरूपक प्रारम्भक निर्णय कएलन्हि। पुनः वर्तमान स्‍वरूपमे थोडे बुद्धि विलासी लोकनि मिथिलेश महाराज माधव सिंहसँ १७६० ई. मे आदेश करबाए पञ्जीकारसँ शाखा पुस्तकक प्रणयन करबओलन्हि। ओकर बाद पाँजिमे (कखनो काल वर्णित १६०० शाके माने १६७८ ई. वास्तवमे माधव सिंहक बादमे १८०० ई.क आसपास) श्रोत्रिय नामक एकटा नव ब्राह्मण उपजातिक मिथिलामे उत्पत्ति भेल। So, the Srotriyas as a sub-caste arose around 1800 CE as per authentic panji files. Sh. Anshuman Pandey [Gajendra Thakur of New Delhi provided me with digitized copies of the genealogical records of the Maithil Brahmins. The pañjīkara-s whose families have maintained these records for generations are often reluctant to allow others to pursue their records. It is a matter of ‘intellectual property’ to them. I was fortunate enough to receive a complete digitized set of pañjī records from Gajendra Thakur of New Delhi in 2007. [Recasting the Brahmin in Medieval Mithila: Origins of Caste Identity among the Maithil Brahmins of North Bihar by Anshuman Pandey, A dissertation submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy (History) in the University of Michigan 2014]. Later these Panji Manuscripts were uploaded to google books in 2009). The so-called Maharajas of Darbhanga were permanent settlement zamindars of Cornwallis, and there were so many in British India, but in Nepal there were none. In the annexure of our book (Panji Prabandh vol I&II), we have attached copies of genealogy-based upgradation orders (proof of upgradation for cash). So, before 1800 CE, there was no srotriya sub-caste in British India and there is no such sub-caste within Maithil Brahmins in Nepal part of Mithila even today. Srotriya before that referred to following some education stream in British India, in Nepal it still has that meaning. Mr Lalit Kumar further tries to put his agenda by writing “Harimohan choose a middle ground in his reformist agenda.” He gives laughable reasons for his contention viz. “he espouses the significance of local traditions, languages, scripts, education system, and moral values” thereby meaning that these are conservative values! (All the referred books are available for free pdf download from the link http://videha.co.in/pothi.htm ) VIDEHA MAITHILI LITERATURE MOVEMENT AND A PARALLEL HISTORY OF MAITHILI LITERATURE Therefore, the missing portions, the ignored and non-represented aspects of society, started to be chronicled. It led to the depiction marked by the richness of vocabulary and experiences and was a revolution in literature and art as far as people speaking Maithili are concerned. The quality now has not remained mediocre. The real power of the Maithili language was realised by the native speakers, mediocrity was replaced by excellence. This attempt at the writing of History of Parallel Literature for the Maithili Language arose as the mediocre agency (private and governmental) funded so-called mainstream literature, which has no readership, and no acceptance among the speakers of Maithili continued to be presented by these Akademies as representative literature. The mediocre interface of Maithili literature was presented by the government radio and television stations also. Literary journals like Museindia (www.museindia.com ) & Publishers like Harper Collins were also used for their sinister design. अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। १.२.अंक ४०४ पर टिप्पणी रेवतीरमण झा आदरणीय संपादक महोदय, मैथिलीक ई-पत्रिका विदेहक ४०४म अंकमे आचार्य श्री रामानंद मंडलक आलेख ' मिथिला-मैथिली : असमंजसक स्थिति' पढ़लहुँ। सभसँ पहिने अपनेक संपादक मंडलकेँ धन्यवाद द' दी जे आचार्य मंडलजीक मैथिलीक पच्छमी बोली अर्थात बज्जिकामे लिखल रचनाकेँ अपन पत्रिकामे स्थान द' देने छी।एहिना आगू मैथिलीक दक्षिणी बोली अर्थात अंगिकाके सेहो देब ,से आशा करै छी।ई ध्यातव्य जे केन्द्रीय मैथिली क्षेत्रोमे मैथिलीक अलग-अलग बोली छै।जेना श्रोतिय बोली,आम ब्राह्मण आ कायस्थक बोली तथा एहिस' इतर वर्गक बोली।जकरा ठेठ शब्दमे सोलकनक भाषा कहल जाइ छै। मिथिलाक कुजरा(मुसलमान)क भाषा सेहो मैथिलीक बोली छी।हमरा जनैत ओहू बोली सभमे लिखल रचानाकेँ मैथिली पत्रिका सभकेँ स्वीकारक चाही।एहिस' मैथिली सभ जन मिट्ठा हेतै।समाजक हर वर्ग मैथिलीके अपनेतै।हम आचार्य मंडलजीकेँ सेहो एहि लेल धन्यवाद दै छी जे ओ जबरदस्ती अपना उपर मानक मैथिली नहि थोपि,ओहि क्षेत्रक आम लोकक भाषा (पच्छिमी बोली)मे रचना करै छथि।एहिस' ओहि क्षेत्रक लोकमे जरूर अपन मातृभाषाक प्रति आवेस जगतै। अस्तु,हम मंडलजीक विचारसँ पूर्ण सहमति रखै छै। मैथिली भाषाक क्षेत्रीय विस्तार आ आम जनक समर्थन लेल मैथिलीक समस्त बोलीके ल'क' चलब आवश्यक छै।एहिस' मैथिलीक पाठकक सीमाक विस्तार त' हेबे करतै।संगहिं संपूर्ण मैथिली भाषी क्षेत्रमे लोकभाषाक माध्यमस' शिक्षाक मार्ग सेहो प्रशस्त हेतै। दोसर बात जे मिथिला राज्यक निर्माणक हेतु आब अपन पुरान आधार के बदलब जरूरी छै। मैथिली भाषी क्षेत्रक जिला देवघर,गोड्डा,दुमका, साहिबगंज आदि झारखंडमे चलि गेल छै। प्रस्तावित मिथिला राज्यमे शामिल करब तकनीकी रूपस' आब बेसी कठिन छै।ओना डा० जयकांत मिश्र मिथिला राज्यक समर्थन बास्ते ओहू क्षेत्रक दौरा कयने रहथि।मुदा से झारखंड बनैस' पहिने।जे किछु- आब जखन अपन भाषा, बोलीक आधार पर बटै लेल उताहुल अछि,त' मैथिली भाषाक नाम पर राज्यक निर्माण कठिन आ अव्यावहारिक अछि।तेँ उत्तर बिहार के अलग मिथिला राज्य बनायब तार्किक अछि।ओहुना मिथिलाक एक प्रचलित नाम तिरहुतके मुजफ्फरपुर कमिश्नरी अपना जगह बचाक' अखनहु रखने अछि। अखनहु ई तिरहुत कमिश्नरी कहबैयै।एकर अतिरिक्त मिथिलाक नाम विदेह सेहो अछि।ई पश्चिम चंपारण तक अछि।पूज्य बापू अपन आत्मकथामे एकर उल्लेख कयने छथि।ओ जखन पहिल बेर(१९१७) बिहारक यात्रा पर आयल रहथि त' ओ चंपारण पहुंचि लिखने रहथि जे हम विदेह भूमि पहुंचि गेलहुँ।तेँ मिथिला राज्यक पश्चिमी सीमा त' निर्धारित अछिये।एकरा गंगा आ महानंदाक पार शेष मैथिली भाषी क्षेत्र धरि ल' जयबाक हेतै।नेपालक मिथिला राज्य,नेपालक नागरिक पर छोड़ि दियौ। आचार्य मंडलजीक विचारमे एकेटा बात हम जोड़ै छी जे मिथिला राज्यक मांग लेल हमरा सभकेँ उत्तर बिहार के अतिरिक्त दक्षिण बिहारक संपूर्ण मैथिली भाषी क्षेत्र के शामिल करबाक चाही ।एहिस' गंगा पारक भागलपुर,बांका,मुंगेर, जमुई आदि बिहारक क्षेत्र सेहो शामिल भ' जाएत।जहाँ धरि बंगाल आ झारखंडक मैथिली भाषी क्षेत्रके एहिमे शामिल करबाक बात छै,त' एहि लेल केन्द्र सरकार पर दबाव बनाएल जाए।बांकी लेल बिहार सरकार पर ।एहिमे एहि क्षेत्रक जनताक मांग त' आवश्यक अछिये ।जन प्रतिनिधि सभक भागीदारी सेहो बड़ महत्वपूर्ण अछि ।कारण विधानमंडल आ संसदमे जनताक आबाज बनिक' ओएह ठाढ़ हेताह। शुभकामनाक संग, भवदीय, -रेवतीरमण झा, कैलिफोर्निया(अमेरिका) सँ प्रणव कुमार झा परमानंद लाल कर्ण जी विदेह के पुरना अंक पर हमर मन्तव्य के संज्ञान मे लैत एबरी तिरहुता मे लिखल लेख के देवनागरी संस्करन सेहो देलाह अछि, से देख प्रसन्नता भेल। किछ कॉमन आर्थिक टिप देलाह अछि से किछ साधारण मैथिली पाठक के लेल उपयोगी हेतईक, जिनका बुझल छल तिनका लेल रिमाइन्डर। संजोग से ऐ अंक मे हमरो एकटा कथा जे प्रकाशित भेल ओकर कथानक फ़िनान्सियल लिटरेसीए के इर्द-गिर्द घूमइत छैक। कैलाश जी कोरियाई नोबल पुरस्कार विजेता के कविता के मैथिली अनुवाद देलाह, स्वागत। नोबेल विजेता संप्रति विश्व मे कै त्तरहक भाव के कै तरहे लिखय छय आ अंतर्राष्ट्रीय अनुवाद द्वारा कोना कोनो रचना सभ के विस्तार भेटय छै, ऐ से ई एकटा संकेत भेटय छय। अलग मिथिला राज के शुरू मे हम कोनो विशेष समर्थक नै रहलहु, आ एकर परिकल्पना के ल क समय समय पर हमर कतेक प्रश्न आ संशय रहल अछि। मुदा यदि पिछला एक दशक मे मिथिला क्षेत्र के प्रति सरकार के रवैया आ एहि बीच मिथिला क्षेत्र मे आयल राजनैतिक आ आर्थिक सामाजिक जागरण (नहुए-नहुए सही) के बाद मिथिला के सार्थक विकास लेल अलग मिथिला राज्य के आन कोनो विकल्प नजरो नै आबय अछि। आचार्य रामानन्द मंडल, अपन लेख मे ऐ मादे लिखलइथ अछि जे आगामी बिहार विधानसभा चुनाव 2025 लगचिया गेल अछि आ जौं क्षेत्र के नेता, सिविल सोसायटी आदि एहि उचित समय मे संगठित भऽ पुरजोर प्रयत्न करय त संभव अछि जे ई माँग साकार होय। केंद्र आ राज्य सरकार के सेहो चाहिए कि बेहतर प्रशासन आ क्षेत्र के विकास लेल ऐ दिशा मे सकारात्मक प्रयास करय, साइत ऐ से हुनक पाप किछ कम होय। विपक्ष के सेहो क्षेत्र के एकटा पइघ आबादी के माँग के सकारात्मक मुद्दा बनेबाक चाहिए। अलग राज्य के माँग के संगे एकर भविष्य के आर्थिक राजनैतिक योजना आ गतिविधि पर सेहो विचार विमर्श होइत रहबाक चाहिए। बाँकि होइहे वही जो राम रचि राखा। "कोशी कमला के बाढ़" कविता हृदय के छूलक। -प्रणव कुमार झा, अनुभाग अधिकारी, राष्ट्रीय परीक्षा बोर्ड, नई दिल्ली, दूरभाष (कार्यालय): 011-45493034 अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। गद्य २.१.डॉ.ज़ियाउर रहमान जाफ़री- मैथिली प्रबंध काव्य हरवहाक बेटी मे फजलुर रहमान हाशमीक दृष्टि २.२.प्रणव झा- आपातकालीन चिकित्सा आ इंटेंसिव केयर में आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस आ मशीन लर्निंग २.३.संतोष कुमार राय 'बटोही'- मंगरौना (धारावाहिक उपन्यास) (पन्द्रहम खेप) २.४.मनोज झा मुक्ति- हार्दिक शुभकामना!! २.५.कुमार मनोज कश्यप- लघुकथा- आसक फूल २.६.प्रणव झा- सत्यनिष्ठाक संस्कृति २.७.कुन्दन कर्ण- दू टा बीहनि कथा- नाम/ बही २.८.परमानन्द लाल कर्ण- तुलसीक माहात्म्य २.९.आचार्य रामानंद मंडल- मैथिली शैली पर विवाद २.१०.आशीष अनचिन्हार- डा. रामदेव झा, चंद्रनाथ मिश्र अमर एवं उदयनारायण सिंह नचिकेता २.१.डॉ.ज़ियाउर रहमान जाफ़री- मैथिली प्रबंध काव्य हरवहाक बेटी मे फजलुर रहमान हाशमीक दृष्टि डॉ.ज़ियाउर रहमान जाफ़री मैथिली प्रबंध काव्य हरवहाक बेटी मे फजलुर रहमान हाशमीक दृष्टि

मैथिली साहित्यक इतिहासमे आचार्य फजलुर रहमान हाशमी जीक नाम प्रथम मुस्लिम कविक रूपमे प्रतिष्ठित अछि | श्री हाशमी जीक जन्म 09 जनवरी 1942 कें पटनाक बराह (पटना )नामक स्थान पर भेल छल, मुदा भारत आ पाकिस्तानक बंटवाराक बाद ओ बिहारक बेगूसरायमे शरण लेलनि। हुनक पिताजीक पाँच भाइ छलखिन, जाहिमे सँ चारि भाइ पाकिस्तान केर कराची आ लाहौर चलि गेल छलखिन। मुदा ई छोट बच्चा हाशमी अपन पिता ’सलीमउद्दीन फातमी”क ई कहि कऽ रोकि देल गेलैक जे हम सभ भारत छोड़ि कऽ कतहुं नहि जायब। जे भगवान पाकिस्तानक छैथि सैह भारतक भगवान सेहो छैथि। ओ हमरा सबहक रक्षा सब ठाम करैत छथि, तखन अपन देश छोड़ि कऽ की फायदा? पिताजी हुनकर बातसँ एतेक प्रभावित भेलाह जे एहि देशमे रहबाक दृढ़ निर्णय लऽ लेलनि। फजलुर रहमान हाशमीक मातृभाषा उर्दू छलनि। पढ़ल-लिखल परिवार छल। हुनका एतय सँ नदीम आ कारवां जैसन पत्रिका प्रकाशित होइत रहल , बादमे हिन्दी पत्रिका ’एक-एक क़तरा’ सेहो प्रकाशित होमय लगल छल आ ’आज’ सेहो.. हिन्दीक एकटा महत्वपूर्ण राजनीतिक आ साहित्यिक पत्रिका ’दूसरा मत’ केर प्रकाशन हुनकर बेटा ए.आर आजाद द्वारा कयल जा रहल अछि। ई परिवार एखनहुं साहित्यिक अछि। हिनक बहुतो बेटा-बेटी आ भाइ सभ रचनाकार छथि। श्री हाशमी उर्दूमे पढ़ने छलाह। हिनकर अपन घरकें छोड़ि मैथिलीक अपभ्रंश रूप सम्पूर्ण इलाकामे बाजल जाइत छल। घरमे ई भाषा बजनाइ मना छलैक। कारण गामक अशिक्षित वर्गमे अइ भाषाक प्रयोग होइत छल तेँ ई मानसिकता विकसित भऽ गेल छलै कि ई भाषा कम पढ़ल लिखल लोकक भाषा अछि। मुदा श्रीमान हाशमीकेँ एहि भाषासँ बहुत प्रेम छलनि. गामक लोकक संग ओ यैह भाषा बजैत छलाह।विद्यापतिक देसिल बयना सब जन मिट्ठा जकाँ हुनका ई भाषा बाजब आ सुनब बहुत पसीन छलनि. यद्यपि ई भाषा मैथिली नहि छल मुदा मैथिलीसँ बहुत मिलैत जुलैत छल। हुनकर भाइ गुलाम मोहीउद्दीन चाँद कहैत छलाह कि एक दिन जखन ओ ओहि भाषामे गप शुरू कयलनि तं हुनका बहुत फटकारल गेल छलनि, मुदा ओ उतारा देलनि कि इहो एकटा भाषा अछि आ कोनो नव भाषा सीखला पर कोनो नोकसान नहि होइत छैक। हाशमी मैथिली भाषी नहि रहितहुं मैथिली भाषा आ साहित्य पढ़य लगलाह। श्री हाशमी मैथिलीमे निरंतर लेखन आ प्रकाशन शुरू कयलनि.हुनक आवाजमे एकटा जादू छलनि, तें उर्दू मुशायराक संग हुनका मैथिली कवि सम्मेलनक सेहो दूर-दूर सं आमंत्रिण आबैत छल।. आकाशवाणी दरभंगा आ पटनामे नियमित रूपसं प्रस्तुति देबय लगलाह। आ बहुत कम समयमे हिन्दी आ उर्दू मैथिली कविक रूपमे हुनकर प्रसिद्धि पसरि गेल हिन्दीमे जखन बाल कविता, लघुकथा लेख आ गजल लिखैत छलाह, ओतहि उर्दू मे गद्य आ कविता दुनू मे पावंदी सँ लिखैत छलाह।ओहि समयक प्रसिद्ध उर्दू पत्रिका ’बीसवीं सदी’ मे प्रकाशित होयब गौरवक विषय छलै। हुनक रचना ओतय निरंतर प्रकाशित होइत छल। उर्दू पत्रिका उमंग मे प्रकाशित हिनकर गीत -

अपन जीह के असर दियौ भले कठिन हो, ओकरा मोम मे बदलि दियौ

कतेको स्कूलमे एकटा प्रार्थनाक रूपमे गाओल जाइत छलैक। मैथिलीक जादू हुनका पर एतेक काज केलकनि जे वर्ष 1996 मे हुनका अपन कृति अब्दुल कलाम आजाद लेल साहित्य अकादमी पुरस्कारसँ सम्मानित कयल गेल। एतबे नहि, साहित्य अकादमीक सलाहकार समितिक सदस्य सेहो छलाह, आ साहित्य अकादमीक छहसँ बेसी पोथीक मैथिली अनुवाद कयलनि, जाहिमे फिराक गोरखपुरी, मीर ताकी मीर आदिक प्रसिद्ध जीवनी शामिल अछि.पाठ्यक्रम लेल विज्ञानक किताब सेहो लिखलनि जे बिहार सरकारक शिक्षा विभाग सं मंजूर छल, आ स्कूलमे पढ़ाओल जाइत छल। हिनक मैथिली रचना सेहो पाठ्यक्रममे शामिल कयल गेल। आइयो बिहार बोर्डक मैट्रिक क्लास मे हिनक कविता ’थर्मसक चाय’ पढ़ाओल जाइत अछि.हुनक मैथिली साहित्यिक विकास पर कतेको लोक पीएचडी केलनि.वर्तमानमे नवल किशोर महतो मिथिला विश्वविद्यालय दरभंगासँ मैथिली साहित्य पर पीएचडी कऽ रहल छथि।हिनक कविता संग्रह ’रश्मि रशि’ आ हिन्दी गजलक पोथी ’मेरी नींद तुम्हरे सपने’ हिन्दीमे प्रसिद्ध अछि, मुदा मैथिली मे ’निर्मोही’ आ ’हरवहाक बेटी’क रचना हिनक अपार प्रसिद्धि प्रदान केलक अछि निर्मोही मैथिली कविता 1977 मे समरवाल प्रिंटिंग प्रेस, लखनऊसँ प्रकाशित भेल छल. हरवाहक बेटी हुनक दोसर कृति अछि, जे सीताक जन्मसँ शुरू होइत अछि.एहि रचनामे सीताक वन गमनक चित्रण एहि तरहेँ कयल गेल अछि जे पढ़ैत काल नोर निरंतर बहय लगैत अछि.एहि कृतिमे सीताक जन्म सँ लऽ कऽ परलोकमे प्रस्थान धरिक कथा समेटल गेल अछि। रामक परम्परा आ शिष्टाचारक पालन करैत सीताक माताक रूपमे देखाओल गेल अछि। मैथिली खंडकाव्य हरवाहक बेटीमे अयोध्या पहुँचला पर माता सीताक स्वागत जाहि तरहेँ होइत छैक, एहन अद्भुत घटना संभवतः कोनो आन रामकाव्य मे भेटब कठिन अछि।श्री हाशमी इस्लाम धर्म सं संबंधित छलाह। इस्लाम धर्ममे सेहो ओ हजरत मोहम्मदक परिवार सं आयल छलाह, एकर बादो हुनका हिन्दू धर्म पर गहीर अध्ययन छलनि। रामायण, गीता आ महाभारतक गंभीरतापूर्वक अध्ययन केने छलाह। दूर-दूर सँ हुनका प्रवचन लेल बजाओल जाइत छलनि। हुनका भीतर अपन वक्तृत्व कौशल सं लोक के बान्हबाक अद्भुत क्षमता छलनि.

श्रीराम मे संबंध निर्वाहक अद्भुत क्षमता छलनि। हुनका भरत आ कैकेयीक प्रति ओहिना प्रेम छनि जेना कौशल्या आ लक्ष्मणक प्रति छलनि।आदर्श पति, आदर्श पुत्र आ आदर्श भाइक गुण राममे विद्यमान छलनि। रावणक प्रति सेहो हुनका हृदय मे कोनो घृणा नहि छलनि ओ बेर-बेर लक्ष्मणसं बहुत किछु रावणसं सीखबा लेल कहैत छथि, आ रावणकेँ मारलाक बाद, राज्य ओकर भाइकेँ देलाक बाद वापस अयोध्या आबि जाइत छथि। रामायणक ऐहध बहुतो संवेदनशील घटनाक वर्णन श्री फजलुर रहमान हाशमी केर काव्य संग्रह हरवहाक बेटीमे कयल गेल अछि। मैथिलीशरण गुप्त एकटा विशिष्ट उद्देश्यक संग राम काव्य साकेतक रचना कयने छलाह, आ ओ उद्देश्य छल उर्मिलाक विरहक वर्णन करब. गुप्त जीक साकेतक बाद राम काव्यक लेखकक ध्यान उर्मिला पर पड़लैक,मुदा सीताक एकटा पक्ष सेहो रामक कवितामे हेरायल छल। सीता राजा जनकक बेटी छलीह, मुदा सीताक सरल जीवनमे कतहु राजकुमारीक चरित्र नहि भेटल।फजलुर रहमान हाशमी एहि पोथीक भूमिकामे लिखने छथि- एहि पोथीक माध्यमे हम सभ सीताक निजीकरण कएने छी.आइ हम जानकी जीकें राजाक बेटी मानि कऽ जे अधिकार छीनने छी से घुरा रहल छी।

खण्ड काव्य हरवाहक बेटीक कथा सीता के जन्मसँ शुरू होइत अछि. मैथिलीक प्रसिद्ध कवि श्री हाशमी एहि हरवाहक बेटी मे लिखैत छथि -

हर जोति रहल अछि हरवहा भेंटल एक सुता सुनयनी वैह सुता बढ़ि कऽ कहौलनि जग मे सीता जनक नंदिनी आगू सभ शिष्टाचारक पालन करैत ओ सीताक सौन्दर्यक वर्णन करैत छथि -

सूरज ज्योति जकाँ मुखमंडल आँखि छलैक हिमकर के समान जे देखल ओ बाजि उठल एहन देखलहूँ नहि आन कवि स्थापित करैत छथि जे राजा जनककेँ सीताक रूप मे बेटी तं भेटलनि, एहि संसारकेँ सीता सन स्त्री सेहो भेटलनि, जिनकर आदर्शक पालन करैत स्त्री पूर्ण भऽ जाइत छथि।एहि कविक शब्द मे-

राजा पौलक पुत्रीअप्पन जग पौलक इतिहास बरखाक हरियाली सँ फिर हरियर भेल सब घास

राम कविता के पारखी श्री हाशमी कहबाक प्रयास केलनि कि जनकक घरमे माँ सीताक आगमन हुनकर किछु पुण्यक परिणाम छैक।

पुण्यक फल पुण्य होइत छैक आ पापक फल पाप महा पुण्यक बल पर बनलनि जनक जानकीक बाप

सीता पैघ भऽ गेल छलि आ सभटा पिता जकाँ राजा जनक सेहो अपन बेटीक विवाहक चिन्ता मे छलाह। जखन प्रतिज्ञा कऽ नेने छलाह जे कयो धनुष उठायत वैसे सीतक विवाह योग्य मानल जयताह। मुदा हुनका इहो चिंता छनि जे एहन योग्य वर नहि भेटत तखन माँ सीता कुमारि रहि जयती-

कइ देलन अप्पन घोषणा भेलन विषाद पर भारी एहन पुरुष यदि नहि भेटल वैदेही रहत कुमारी

एहि पोथी मे आगू सीताक अपहरणक वर्णन अछि -

'ल'गेल चुरा के दसकन्धा सीता के निज देश अनुपस्थिति मे राम लखन के बदलि भिक्षु सम भेष

श्री राम सीता स विरह स पीड़ित छथि.हनुमान जी ई बात नहि देखि सकैत छथि, आ ओ माँ सीता के तकबा लेल निकलि जाइत छथि - पवन पुत्र जा पता चलोंलन वाटिका मे सीता दस शीशक ज़ुल्म क कारण अछि अति मलीन पुनीता रावण के अपन शक्ति पर बहुत गर्व छलैक.ओकरा लगैत छैक जे ओकर विशाल सेना आ पैघ साम्राज्य छैक. ई दुनू भाइ राम आ लक्ष्मण हमरा सभक संग की करताह?

जान क रावण हर्षित भेल करि देवै सभाक अंत हम्मर की बिगडि सकैत अछि दू टा मात्र संत राम आ रावणक बीच युद्ध होइत छैक. एकटा न्यायक प्रतीक आ एकटा अन्यायक उदाहरण.जाहिर अछि न्याय आ अन्यायक बीच न्याय सदिखन जीतैत अछि -

युद्ध भेल आ राम हाथ सँ सभ जुल्मी मरल गले यहि तरह संहार दस्युक हरवहाक पुत्री सँ भेल हरबहाक बेटी एक मात्र राम काव्य नहि अछि , कविक दर्शन,प्रकृति वर्णन, काव्य हेतु और महाकाव्यक गुण सेहो चित्रितअछि । हाशमी ई सत्यक उद्घाटन करैत छैक जे हर मनुक्खक एक दिन मरबाक अछि -

रहि धरा पर जीवनधारी एक दिन अवस्स मरैत अछि नीक बेजाय नाम अवस्स धरती पर पड़ल रहैत अछि जीवनक क्षणिकता श्री हाशमीक उर्दू आ हिन्दी कविता मे सेहो देखबा मे अबैत अछि । हिनक एकटा प्रसिद्ध कविता अछि-

हम समय के कलंकित केने छी हमर भाइ हमरा सँ डरैत अछि हमर भावना जीवित अछि हमरा लगैत अछि जेना हम मरि गेल छी तहिना हुनक एकटा प्रार्थना गीत मे सेहो एहने मृत्युक भाव देखबा मे अबैत अछि - दिन-प्रतिदिन डरा जाइत छी हमर मित्र हमरा इजोत हमर पास नहि अछि एहि तरह हम देखैत छी जे श्री फज़लुर रहमान हाशमी मैथिलीमे राम कविताक पहिल मुस्लिम लेखक छथि यद्यपि ईहो सत्य अछि जे मुस्लिम साहित्यकार लोकनि रामकाव्य पर आन भाषा मे बहुत कम लिखने छथि, तेँ फजलुर रहमान हाशमीक महत्व आओर बढ़ि जाइत छनि.हुनका हिन्दू धर्मक गहीर ज्ञान छलनि, ताहि लेल ओ कोनो पात्रक भूमिका निभा सकैत छलाह. ओ भागवत गीता के उर्दू में काव्यात्मक अनुवाद सेहो करलकै, जेकरा उर्दू अकादमी, दिल्ली द्वारा बहुत दिन तक प्रकाशन लेल राखल गेलै, आ बादमे खारिज कऽ देल गेलैक। हुनकर प्रकाशनाधीन एकटा किताबक नाम हदीस का परिचय अछि जकरामे हजरत मोहम्मदक जीवनी बताओल गेल अछि । अपन एहि विद्वताक कारण बेगूसरायक साहित्यकारमे दिनकरक बाद हुनकर नाम सम्मान सं लेल जाइत अछि।

-डॉ.ज़ियाउर रहमान जाफ़री, (प्राध्यापक हिन्दी), ग्राम पोस्ट -माफ़ी, वाया -आस्थावां, ज़िला -नालंदा, बिहार 803107; 9934847941 अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.२.प्रणव झा- आपातकालीन चिकित्सा आ इंटेंसिव केयर में आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस आ मशीन लर्निंग प्रणव झा आपातकालीन चिकित्सा आ इंटेंसिव केयर में आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस आ मशीन लर्निंग हाल के किछ साल में, आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस (AI) (जकरा कृत्रिम प्रज्ञा के नाम सँ सेहो जानल जाय अछि)  आ मशीन लर्निंग (ML) के उपयोग आपातकालीन चिकित्सा आ व्यापक चिकित्सा प्रैक्टिस में बड्ड तेजी सँ बढ़ि रहल अछि। एहि दिशामें लगातार नव नव विकास भऽ रहल अछि। AI आ ML में हालक प्रगति स्वास्थ्य सूचना विज्ञान में महत्वपूर्ण भूमिका निभा रहल अछि, विशेष रूप सँ आपातकालीन चिकित्सा में। एहि तकनीक सभके उपयोग सँ स्वास्थ्य सेवा प्रदाता आ मरीज दुनुकेँ लाभ भऽ रहल अछि, आ इ चिकित्सा सेवा के आर बेसी  कुशल आ प्रभावी बनाबय में सहयोग कऽ रहल अछि। AI चिकित्सक आ मरीज के बीचक संबंध के triadic model मे बदलबाक क्षमता रखैत अछि, जाहिमें ई दुनु के बीच के संवाद आ प्रक्रिया मे मशीन सेहो सक्रिय रूप सँ जुड़ि जाय  अछि। AI के नवका तकनीक के कार्यान्वयन सँ पहिने सावधानीपूर्वक मूल्यांकन, कानूनी मानक के जाँच, मरीज के संरक्षण आ स्वास्थ्य सेवा प्रदाता केँ प्रशिक्षण आवश्यक अछि। आपातकालीन चिकित्सक के AI के लाभ आ सीमा या जोखिम के विषय में सचेत रहबाक चाही। निश्चित रुपे ई चेतना जागरूकता कार्यक्रम, सीएमई, प्रशिक्षण सत्र आदि से प्राप्त होइत छैक। आपात चिकित्सा मे बहुत रास मात्रा में डेटा के उपयोग सँ त्वरित निर्णय लेबय के आवश्यकता होइत अछि, आ एहि लेल स्वास्थ्य सेवा में मात्रात्मक तकनीक के अपनायब परम आवश्यक अछि। ताहि दुआरे, एहि तकनीक के कार्यान्वयन में सख्त नियामक आवश्यकता के ध्यान में राखब जरूरी अछि। AI विभिन्न अनुप्रयोग सभ के माध्यम सँ आपातकालीन चिकित्सा के महत्वपूर्ण रूप सँ बदलि सकैत अछि। प्रमुख उपयोग सभमें AI-सहायता प्राप्त लक्षण परीक्षक के समावेश अछि, जे मरीज के सही देखभाल सेटिंग्स (स्टेंडर्ड प्रक्रिया) के दर्शाबय अछि। उचित देखभाल स्तर सौंपबाक लेल ट्रायेज मॉडल, क्लिनिकल एक्टिभीटी के सहजतापूर्वक दस्तावेजीकरण के लेल एम्बियंट AI सिस्टम, आ बेहतर मरीज समझ के लेल संक्षिप्त चार्ट सारांश आ व्यक्तिगत डिस्चार्ज निर्देश तैयार करबाक उपकरण सभ ऐ मे शामिल छैक। आपातकालीन विभाग के प्रबंधन आपातकालीन विभाग (ED) के प्रबंधन में विभिन्न मुद्दा सभ शामिल रहय अछि, जे ओकर कार्यक्षमता पर प्रभाव दैत छैक। ED में भीड़भाड़ आ स्टाफ के कमी आम समस्या भेल जा रहल अछि खास कऽ के सरकारी अस्पताल सभ म। ई बढईत आबादी, दुर्घटना, हृदय आघात आदि के घटना मे वृद्धि के चलते  सेवा के मांग में बृद्धि के कारण भऽ रहल अछि। पारंपरिक सांख्यिकीय विधि सभ से मैनुअल रूप से मांग के पूर्वानुमान लगायब मुश्किल होइत अछि, कारण ई घटना सभ में उच्च परिवर्तनशीलता आ अनियमितता रहय छैक। तथापि, AI विधि सभ ED में मरीज भारक पूर्वानुमान में सुधार करबाक क्षमता देखेलक अछि। एहन अध्ययन सभ जे ED स्टाफ के मरीज मात्रा के सटीक पूर्वानुमान लगाबै में मदद करैत अछि, प्रभावी योजना आ संसाधन आवंटन के लेल आवश्यक अछि। AI एकर विश्लेषण बेसी दक्षता आ सटीकता से करबा मे सक्षम बनि रहल अछि। आपातकालीन चिकित्सा में AI के शाखा सभ आपातकालीन चिकित्सा में AI अनुप्रयोग के दू मुख्य शाखा अछि: 1. निदान-विशिष्ट: ई शाखा निदान पूर्वानुमान आ निर्णय समर्थन पर केंद्रित अछि। 2. ट्रायेज-विशिष्ट: एहि में मृत्यु दर, परिणाम, प्रवेश, स्थिति गंभीरता आ तात्कालिक देखभाल आवश्यकताक पूर्वानुमान के लेल अनुप्रयोग शामिल अछि। आपातकालीन चिकित्सा में AI के लाभ 1. निदान सटीकता में सुधार: AI एल्गोरिदम जटिल चिकित्सा डेटा, सहित इमेजिंग आ लैब परिणाम सभ के विश्लेषण कऽ सकैत अछि, जे आपातकालीन स्थिति में तेज आ सटीक निदान के लेल महत्वपूर्ण होइत छैक। 2. ट्रायेज अनुकूलन: AI, लक्षण आ महत्वपूर्ण संकेत के विश्लेषण कऽ मरीज के प्राथमिकता के आधार पर देखभाल के प्राथमिकता देबा में मदद करैत अछि। ऐ तरहें व्यस्त आपातकालीन विभाग में मरीज प्रवाह में सुधार करैत अछि। 3. पूर्वानुमान मॉडलिंग: एतिहासिक डेटा पैटर्न के परीक्षण कऽ, AI, मरीज परिणाम आ संभावित जटिलता के पूर्वानुमान करैत अछि। 4. क्लिनिकल निर्णय समर्थन: AI सिस्टम व्यक्तिगत मरीज परिदृश्य के अनुकूलित साक्ष्य-आधारित सिफारिश(recommendation) प्रदान करैत अछि। विशेष रूप से अपरिचित केस में चिकित्सक के उपचार निर्णय लेबऽ में मदद करैत अछि। 5. प्रशिक्षण आ सिमुलेशन: AI आपातकालीन कर्मी के विभिन्न स्थिति सभ के लेल तैयार करबा में मदद करैत अछि, जाहि में ट्रॉमा से लऽ कऽ कार्डियक अरेस्ट तक के केस सम्मिलित अछि। 6. टेलीमेडिसिन एकीकरण: परिवर्तनकारी AI टेलीमेडिसिन क्षमता में सुधार करैत अछि। दूरस्थ परामर्श आ निगरानी के सक्षम बनबैत अछि, जै से कि मरीज आपातकालीन विभाग तक कोनो कारण से  नहीं समय पर नै पहुँच पाबय तखनो समय पर आवश्यक ट्रीटमेंट आ देखभाल  सुनिश्चित होय। 7. संसाधन प्रबंधन: AI, स्टाफिंग आ संसाधन आवंटन के अनुकूलित करैत अछि। मरीज के संख्या मे वृद्धि/परिवर्तन के पूर्वानुमान करैत आ आपूर्ति श्रृंखला लॉजिस्टिक्स के प्रबंधन करैत अछि। आपातकालीन विभाग के कुशल संचालन सुनिश्चित करैत अछि। 8. मरीज के फॉलो-अप आ देखभाल समन्वय: AI आपातकालीन के बाद के देखभाल के सेहो प्रबंधन करैत अछि। ई एकटा रूटीन प्रक्रिया अछि। फॉलो-अप के अनुसूची करैत आ प्राथमिक देखभाल प्रदाता संग समन्वय करैत देखभाल में निरंतरता सुनिश्चित करैत अछि। ऐ प्रक्रिया के AI के माध्यम से कऽ के स्टाफ पर रूटीन वर्क के प्रेशर कम कैल जा सकय अछि संगही एफिसिएन्सि बढ़ा के रोगी सभ के बेहतर देखभाल प्रदान कैल जा सकय अछि। 9. नेचुरल लैंग्वेज प्रोसेसिंग: AI दस्तावेजीकरण के आसान बनबैत अछि। आवाज पहचानऽ आ स्वचालित नोट-लेबय के माध्यम से, स्वास्थ्य सेवा प्रदाता के प्रशासनिक कार्य मे फँसल रहबाक बजाय मरीज देखभाल पर ध्यान केंद्रित करबा में ई मदद करैत अछि। 10.        नैतिक विचार आ अनुपालन: AI उपचार सिफारिश(recommendations) में संभावित पूर्वाग्रह के निगरानी करैत अछि आ डेटा हैंडलिंग में नियामक अनुपालन आ नैतिक मानक के बना कऽ राखय मे मदद करय अछि। आपातकालीन चिकित्सा में जेनेरेटिव AI के भूमिका जेनेरेटिव AI आपातकालीन चिकित्सा में मरीज के परिणाम में सुधार आ प्रक्रियासभ के सुव्यवस्थित करबा में महत्वपूर्ण भूमिका निभाबैत अछि। जेनेरेटिव AI तेजी से महत्वपूर्ण बनि रहल अछि आ विभिन्न संभावित लाभ प्रदान करैत अछि: 1. निर्णय समर्थन: AI तेजी से बड़का मात्रा में डेटा के विश्लेषण करैत अछि आ चिकित्सक के उपचार प्रोटोकॉल, ट्रायेज निर्णय आ निदान के लेल साक्ष्य-आधारित सिफारिश प्रदान करैत अछि। 2. पूर्वानुमान विश्लेषण: एतिहासिक डेटा के उपयोग कऽ, जेनेरेटिव AI मरीज परिणाम के पूर्वानुमान करैत अछि, बेहतर संसाधन आवंटन आ सक्रिय हस्तक्षेप के सुविधा प्रदान करैत अछि। 3. प्रशिक्षण सिमुलेशन: जेनेरेटिव AI आपातकालीन चिकित्सा पेशेवर के विभिन्न आपातकाल के प्रबंधन में कौशल बढ़ेबा के लेल यथार्थवादी प्रशिक्षण परिदृश्य बनबैत अछि। 4. मरीज संचार: AI-संचालित चैटबॉट मरीज आ हुनकर परिवार संग संचार में मदद करैत अछि, उपचार योजना के विषय में जानकारी दैत अछि आ सामान्य प्रश्न सभ के उत्तर उपलब्ध काराबय अछि। 5. इमेज विश्लेषण: आपातकालीन स्थिति में AI शीघ्र इमेज विश्लेषण (जेना कि, X-rays, CT स्कैन) में मदद करैत अछि। ऐ तरहें निदान के गति आ सटीकता में सुधार करैत अछि। 6. संसाधन अनुकूलन: AI आपातकालीन विभाग में लॉजिस्टिक्स के प्रबंधन करैत अछि, मरीज के आवागमन के पूर्वानुमान करैत आ स्टाफ आवंटन के अनुकूलित करैत अछि। 7. टेलीमेडिसिन समर्थन: जेनेरेटिव AI टेलीमेडिसिन सेवासभ के बेहतर करैत अछि। जखन मरीज के तात्कालिक देखभाल के आवश्यकता होय तखन दूरस्थ परामर्श आ निगरानी के ई बेसी सक्षम बनबैत अछि। 8. डेटा एकीकरण: AI विभिन्न स्रोत सभ (चिकित्सा इतिहास, लैब परिणाम आदि) से जानकारी संकलित करैत अछि आ मरीज के स्थिति के व्यापक दृष्टिकोण प्रदान करैत अछि। जखन कि चिकित्सा क्षेत्र मे AI बहुत रास लाभ प्रदान कऽ रहल अछि, एहि संगहि ई गोपनीयता, डेटा सटीकता, आ डॉक्टर-रोगी संबंध पर संभावित प्रभाव के चिंता सेहो उठबैत अछि। अतः ऐ सभ विषय पर चिकित्सा क्षेत्र मे लागल विशेषज्ञ सभ लगातार चिंतन मनन, आविष्कार आ प्रक्रिया मे परिवर्तन आदि कऽ रहल छईथ। आवश्यकता छैक त एकरा सभ के देश भरि के अस्पताल सभ मे प्रभावी तरीका से लागू करबाक। {शोध संदर्भ: प्रो० एम बाजपेयी, पूर्व डीन-अकादमिक, एम्स नई दिल्ली } [प्रणव झा, राष्ट्रीय परीक्षा बोर्ड, नई दिल्ली] अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.३.संतोष कुमार राय 'बटोही'- मंगरौना (धारावाहिक उपन्यास) (पन्द्रहम खेप) संतोष कुमार राय 'बटोही' मंगरौना (धारावाहिक उपन्यास) (पन्द्रहम खेप)

दुल्लीपट्टी आबि गेल छी। बीपीएससी सँ नियुक्त भेलाक बाद छपराढ़ी विद्यालय मे बहाल भेलहुँ अछि। बारहवीं लेल बहाल भेलहुँ अछि। मोन तँ लागि रहल अछि। परञ्च अपन गाम समाज सँ कटि गेल छी। दरिभंगा सँ झंझारपुर ऐलाक बाद मोन नीक भेल जे अपन लोकक बीच आबि गेलहुँ अछि। ओना तँ कहल गेल छै जे 'वसुधैवकुटुम्बकम्' । परञ्च जाहि समाज मे अहाँ नान्हिटा सँ जवान भेलहुँ अछि ओकरा बीच रहलाह सँ मोन नीक लगैत छै। मंगरौना हमर मातृभूमि थीक। मातृभूमि केँ प्रति लगाव रहनै कतहुँ गलत नहि भऽ सकैए। रामायण मे राम कहैत छथिन्ह - ' मातृभूमि स्वर्गादपि गरीयसि' ।

ई इलाका वैचारिक आओर सामाजिक, शैक्षणिक रूपें औखनहों पिछड़ल अछि। सदाय सभ मजूरी करवा मे लागल रहैत छथि। ओ नान्हिटा धियापुता सभ केँ सेहो अपन संगे मजूरी मे लगौने रहैत छथि। ग्वाला सभ गाय-महिस पर बेसी धेयान दैत छथिन्ह। ऐ गाम मे नेता टाईप केर आदमी बेसी भेट जायत। रस्ते पर महीस बान्हल आओर स्नान करौल जायत अछि।

क्राइम ऐ इलाका मे बढ़ल छै। दुल्लीपट्टी सँ कुआढ़ केँ बीच बोन-झारी जकाँ गाछी मे ललका पानिक कारोबार धरल्ले चलि रहल छै। ऐ सुनसान रस्ता मे दस-पंद्रह टा मर्डर भऽ चुकल छै।

ऐ बेर गौड़गामा हाई इस्कुल सँ आठटा विद्यार्थी जिला स्तरीय खेल प्रतियोगिता मे पहिल, दोसर आओर तेसर स्थान पौलन्हि। ताहि मे सँ दुटा बचिया राज्य स्तरीय खेल प्रतियोगिता मे भाग लेवाक लेल पटना गेलीह। आब खेल दिस रूचि बढि रहल अछि। सांस्कृतिक महौल जे पहिने गाम मे रहै से आब नहि रहलै। गाम मे इस्कूल मे बैग भेटलै विद्यार्थी केँ। मोन हरखित छै सभ केँ। पहिने सँ पढाई नीक भऽ रहल छै इस्कूल मे। दीवार सँ इस्कूल केँ घेरल गैलै। गेट लागि गेल छै। पुरनका मकान केँ तोड़ि कऽ नवका मकान बनि रहल छै मखनाही पर ।

मेहमाने रूपे आब गाम आबैत छी। ऐ बेर गाम अयांश केँ मुडन मे गेल छलहुँ। जिनगी मे सभ किछुक अनुभव नहि रहैत छै। दस जून केँ मुडन छेलैक बउआ केँ। आठ जून केँ गाम गेलहुँ। डीजे पहिनहि क नेने छलहुँ। एक दिनक छह हजार लेलक। हलुवैय्या सेहो छह हजार लेलक। खूब नीक भोज रहलै। अपन टोल मे लगभग सब घर सँ एक जन केँ न्यौता देने रहियन्हि। गाम मे किछु लोकनि केँ सेहो न्यौता देने रहियैन्ह। करकुटुमारे सभ कियो केँ न्यौता देने रहियन्हि। मुंड़न सम्पन्न भेल। सभ कियो जस देलाथि। जतअ तक भेल अपन सामर्थ केँ देखैत सभ कियो के विदाई देलियैन्ह।

पुरोहित सँ लेन-देन मे किछु भांगट नहि भेल, परञ्च नौवा सँ फरिझौंट मे बेसी दिमाग लगाबऽ पड़ल। ओ दस हजार धेने छल। परञ्च एकैस सए टाका मे मानि गेल। एहि रूपे निदान केल गेल।

-संतोष कुमार राय 'बटोही', ग्राम : मंगरौना अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.४.मनोज झा मुक्ति- हार्दिक शुभकामना!! मनोज झा मुक्ति हार्दिक शुभकामना !!

सबसँ पहिने विजया दशमी २०८१क पावन अवसरमे अपने सम्पूर्ण पाठक वर्गमे सुस्वास्थ्य एवम् दीर्घायु जीवनकलेल हार्दिक मंगलमय शुभकामना । भगवती अपने सपरिवारपर अपन कृपा बनौने रहथु ।

दशमी चढिते सामाजिक संजाल शुभकामनाक पोष्टसँ भरिभराउ भऽजाइत अछि । प्रायः सबहक शुभकामनामे ओहने ओहने शब्दसँ सबहक शुभ मनाओलगेल भेटत । जहन दशमी चल आएल अछि त हमहुँ शुभकामना देवऽसँ पाछा किए रहु से सोंचिकऽ सबहक वास्ते शुभकामना देवाक नियार कयलहुँ अछि ।

संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र देशक एकटा जिम्मेवार नागरिक भेलाक कारणे देशमे रहल तीनू सरकार अर्थात संघीय सरकार, प्रादेशिक सरकार आ स्थानिय सरकारके नेतृत्व कऽरहल आ तीनू सरकारमे सहभागि सम्पूर्णमे शुभकामना । शुभकामना ई जे निर्वाचीत भेलाकबाद देश आ जनताक नाममे सपत खएने छी, से किनको मोनसँ नईं बिसराए । जाहि नागरिकके जे-जे आश्वासन दऽकऽ मत लेने छी से पुरा करवाक सामथ्र्य भगवती प्रदान करथु। जनप्रतिनिधि विशुद्ध सामाजसेवाक पद होइत अछि, ताँए परिवारवाद,लोभ,मोहसँ उपर उठिकऽ एकटा सच्चा सेवक बनिसकी से हार्दिक शुभकामना । कोनो काजमे पी.सी. लेवाक कमिशन खाइत, सबहक सामनेमे अपनाके राजा हरिश्चन्द्रके सन्तान होएवाक नाटक जेसब कऽरहल छी तकर पर्दाफास होए आ आँहाँ सबहक वास्तविक चेहरा सबहक सोझा आबय से हार्दिक मंगलमय शुभकाना। लुटमलुट मचौलाकबादो जँ कोनो कानूनी कारवाहीमे आँहाँ नईं परी त भगवती अही जीवनमे आँहाँ सबके अपन प्रकोपसँ सभतरहें दण्डित करबेटा करथि से कामना । भगवती आँहाँ सबके एहन सजाय देथु जे कियो जनप्रतिनिधि कोनो तरहक अनियमितिता करवासँ परहेज करौक ।

देशक दोसर स्तम्भ, बहुतचीज निर्धारण करवाक माध्यम बनल,आम नागरिक आ देशक आस्थाक केन्द्र न्यायालयमे काज कऽरहल सम्पूर्ण कर्मचारीमे सेहो विजया दशमीक अनन्त शुभकामना । पद वहालीसँ पहिने लेल सपतकें हृदयमे रखैत आँहाँ सबहक उर्जा देश आ नागरिकक कल्याण, समाजिक सुव्यवस्था कायम रखवाक काजमे खर्च हुए से शुभकामना । न्यायालक कर्मचारी भेलाकवाद लुटनाई जे जीवनक मूलमन्त्र बनिगेल अछि से आचरण सुधरि जाओ से शुभकामना । पाइयक कारणे, सत्तासँ नजदिकीक कारणे जे आँहाँक कलमसँ देश आ नागरिकपर अन्याय होइत आएल अछि,ताहिमे अपने सबहक अन्तरआत्मा सुधरो से हार्दिक शुभकामना । देश आ नागरिकके लुटिक जम्मा कयल सम्पति व्याज सहित नष्ट भऽजाओ से भगवतीसँ करबद्ध प्रार्थना । देशक कानूनमे आँहाँकेँ फँसवाक बहुत कम सम्भावना भेलाक कारणे भगवती आँहाँ आ आँहाँक परिवारके एहन विपत्ति देथु जे घुसखोरीक नामेसँ दोसरके हृदय भयभीत रहओ आ समाजमे न्ययायालय प्रतिके आश नईं मरओ से दुर्गा भवानीसँ निहोरा ।

देशके चलायमान रखने कार्यपालिकामे आबद्ध सम्पूर्ण राष्ट्रभक्त कर्मचारी कहओनिहारमे अथाह शुभकामना । भगवती पदवहाली करऽसँ पहिने लेलगेल आँहाँक सपतके स्मरण करवैत रहओ से शुभकामना । अकुत सम्पति कमयवाक, कोनो काजक बदलामे किछु ने किछु असुली करवाक आँहाँ सबहक भ्रष्ट भऽगेल मानसिकता भवानी नष्टकऽ नागरिकके सेवामे दत्तचित्त भऽ लगवथि से शुभकामना । भ्रष्ट आचरण भेलाकवादो कानूनसँ बँचियो जाई त भगवती अपना प्रकोपसँ आँहाँक परिवारके तहसनहस कऽदेथु से हार्दिक कामना । जकरालेल गैरकानूनी आ आचरण विपरीत काज करैत उगाही करैत छी तकरा ओहन सम्पति अभोग होई से माता चण्डीसँ प्रार्थना ।

देशक चारिम स्तम्भक रुपमे रहल, निमुखाक आवाज प्रवाहित करवाक पेशा पत्रकारिता अर्थात संचार क्षेत्रमे अबद्ध सम्पूर्ण संचारकर्मीमे विजय दशमीक हार्दिक मंगलमय शुभकामना । पत्रकारितासन प्रतिष्ठित पेशाके पाँचसय-हजारमे बन्हकी धरवाक आँहाँक आचरणमे सुधार होए से शुभकामना । डिजल या पेट्रोल मंगवाक आँहाँ सबहक भिखारी मानसिकतामे परिवर्तन हो से शुभकामना । पत्रकारिताके दुरुपयोग करैत, तस्कर-प्रशासनमे सेटिंग करयवाक दलाली प्रवृतिक अन्त होउक से शुभकामना । पत्रकारिताक खोल ओढिकऽ जे प्रहरी-कर्मचारी-व्यापारी लगायत सर्वसाधारणके डेरा-धमकाक पाई उगाही करवाक प्रवृतिक कारणे जे संचारक्षेत्र दिनानुदिन बदनाम होइत जाऽरहल अछि, से आँहाँक छेछरपनिमे सुधार होइत, पत्रकारिताप्रतिक आम दृष्टिकोण सम्मानीय बनल रहओ से हार्दिक कामना । जँ भँजयवाकलेल पत्रकारिता पेशामे लागलछी त एहि पेशाके बकसिदेवाक अनुरोध सहितक शुभकामना । अपना-अपनैतिक नामपर पत्रकारिताके नईं जनने तस्कर,व्यापारी आ बेरोजगारके पत्रकार महासंघके सदस्य बनाविकऽ महासंघके गरिमा खसओनिहार सम्पूर्ण पत्रकार नेतासबके पत्रकारिता पेशाप्रति भगवती जिम्मेवार बनवथि से कामना सहितक शुभकामना । जँ अनैतिक आचरण करैत रहव त दिनदेखारे भगवती आँहाँके दण्ड देथु सेहो मातारानीसँ अनुनय ।

संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र देशमे सार्वभौम सत्ता सम्पन्न नागरिकसबमे सेहो दशहराक हार्दिक मंगलमय कामना । अपना स्वार्थक आँगामे देश या कोनो नागरिककेँ गरदनि कटवाक प्रवृतिरुपी राक्षसके दूर्गा भवानी नष्ट कऽ समाजिकताक भाव आँहाँसबहक मोनमे उत्पन्न करथि से शुभकामना । अपन काज निकालवाकलेल घुसखोरीके प्रश्रय देवाक आँहाँक मानसिकता बदलओ, दोसर या देशके सम्पति हफवाक कुविचार आँहाँक मोनसँ भागओ से शुभकामना । सबसँ बेसी कामना एहिबातकलेल जे जातिपाति, अपन गौंआ, अपन कुटुम, पाई, दारु या कोनो लोभ लालचमे अपन मत चुनावमे ककरो दैत आएलछी ताईमे आँहाँक आचरण आ विचारमे सुधार होइत देश, समाजक हितचिन्तककेँ चिन्हिकऽ मतदान करवाक साहस भगवती आँहाँसबके प्रदान करथु । मनुख्ख सनक आकार पाओल आँहाँमे मनुष्यता आवए से शैलपुत्रीसँ हार्दिक कामना । एकटा सच्चा नागरिक बनिकऽ देश,समाज परिवर्तनलेल आँहाँमे कर्तव्य परायणता आवय से शुभकामना ।

व्यापारीक खोलमे देश आ समाजके लुटनिहार सबके भगवती सदबुद्धि देथु । मिसावट आ कालाबाजारी करैत जम्मा भेल आँहाँक धनमे घुन लागिजाओ से कामना । नागरिकके स्वास्थ्य एवम् देशक हीतक ध्यानमे रखैत आँहाँक व्यवसायमे चारिचाँद लागओ तकर सेहो शुभकामना ।

मात्र पाई कमयवाक उदेश्यसँ राजनीतिमे घुरियाएल युवाके सेहो शुभकामना जे भगवती आँहाँसबके सद्बुद्धि देथु । उपभोक्ता समितिमे रहबाक या ठीक्कापट्टाक माध्यमसँ देशके लुट्वाक प्रवृति जे अधिकांश युवाक मोनमे घर बनौने अछि, ताहि घरमे आगि लागिजाओ से शुभकामना । भगवती सबमे राष्ट्र आ नागरिकप्रति जिम्मेवार बनबथि से हार्दिक शुभकामना ।

कोनो ने कोनो रुपमे देश आ नागरिकके लुटिरहल अपना सन्तानक पापक कमाईके प्रोत्साहन आ प्रश्रय देनिहार अभिभावककेँ सोंचमे परिवर्तन होइत, अपना-अपना सन्तानके इमान्दारीक कमाई दिस प्रतिवद्ध करवाक विचार प्रवाह होई से भवानीसँ हार्दिक मंगलमय शुभकामना ।

देश आ जनताके कतबो लुटलाकबादो धन-सम्पति एहि धर्तीपर छोइरक मृत्यु वरण करवाक सत्यके आत्मसात करैत जीवन परहीतमे बितैत सार्थक बनयसे सम्पूर्णमे पुनः हार्दिक मंगलमय शुभकामना। -मनोज झा मुक्ति +9779851124834 अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.५.कुमार मनोज कश्यप- लघुकथा- आसक फूल कुमार मनोज कश्यप लघुकथा- आसक फूल घरक ई रेवाजे बनि गेल छलै जे दूध के औंट कs पहिने ओकरा गोईठा-चिपड़ी के आँच पर पझायल जाई ....  छाल्ही तs भेटै नुनू के आ बाँचल दूध मे हिस्सा भेटै आन सभ बच्चा के! आर बच्चा सभ तs आब कने चेष्टगर भs गेल छै तs बुझै छै; मुदा छोटकी बुधिया तs छाल्ही लेल घेनौना पसारि दै - भुंईंयां मे ओंघराय लागै, कनैत-कनैत अप्सियाँत भs जाई!  मुदा तैयो छाल्ही नहिंये भेटै ओकरा। हँ! जौं कहियो नुनू नहिं खाई, जी ओकियाबs लागै तखन ओ ऐंठ भेट जाई ओकरा। ओई दिन भनसा घर खुजल आ सून पाबि बुधिया नहुँएँ-नहुँएँ पझाईत दूधक लोहिया दिस गेल। लोहिया सs छाल्ही नोचैयेवला छल कि मैयाँ पाछूये सs ओकर गट्टा पकड़ि लेलकै - 'गै चोरनी! बजरखस्सी!! लुत्ती लs कs जी दागि लेबैं से ने होई छौ! भरि दिन ठुसि-ठुसि कs भोकना बिलाड़ि भेल जाईत छैथ आ तैयो चाहियैन छाल्ही! -गे पेट मे बज्जर नहिं खसा होई छौ!' मैयाँ सभटा छाल्ही भात मे सानि नुनू के सुग्गा-मेना बना परतारि कs खुएबाक चेष्टा करैत रहलीह ....  नुनू मैयाँ के कोरा सs भागय के आयास करैत कनैत रहल। ओतहि ठाढ़ बुधिया के मुँह मैयाँ के प्रत्येक कौर लs कs उठैत हाथक संग अनायास यंत्रवत फुजैत आ बन्न होईत रहलै! -कुमार मनोज कश्यप, सम्प्रति: भारत सरकारक उप-सचिव, संपर्क: सी-11, टावर-4, टाइप-5, किदवई नगर पूर्व (दिल्ली हाट के सामने), नई दिल्ली-110023; # 9810811850; ईमेल: writetokmanoj@gmail.com अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.६.प्रणव झा- सत्यनिष्ठाक संस्कृति प्रणव झा सत्यनिष्ठाक संस्कृति गाँव के महावीर चौक पर नवयुवक सबहक जुटान लागल छल। बड़का पीपर गाछ तर बाँसक मचान पर किछु गोटे बैसल छल, किछु नीचा मे ठाढ़ भेल। बगल मे मुखियापुत्र सेहो अपन नबका इलैक्ट्रिकल स्कूटी के हेंडिल धेने ओकर सीट पर अपन पोन उचकौने अपन उपस्थिती दर्ज करेने छल। गप्प सप्प के मध्य नदी आ घाट केर चर्च उठल। नदी मरल जाय ये! घाट जियान भेल जाय य! एकटा युवा- पहिने नदी मे कतेक धार रहय छलय, आब नदी बर्बाद भऽ गेल अछि। सगरो खाली कुंभिए टा नजर आबय अछि। कहियो गामक जीवन रेखा आब मरणासन्न भेल जा रहल अछि। दोसर युवा- तोरा की लागय छौ? अखनो खेती ले जीवन रेखा छै। देखिहें नदी मरला के 5-10 वर्ष बाद खेती पर कतेक दुष्प्रभाव पड़तई से। सरकार के, जल मंत्रालय के एहि दिशा मे सोचबा - करबा के दरकार छै। तेसर युवा- जा लोकल गवर्नेंस आ गौंआ सभ के नदी के मृतप्राय हेबाक चिंता नै हेतय के सरकार की करत? देखय छहि जे घाट तक नै साफ करबय छय पाबनि लेल। जखन की सरकार से एकरा लेल फंड भेटते हेतय। चारिम युवा- हाँ। (मुखियापुत्र के लक्षित करैत) लोकल नेता त सामनेहे ठाढ़ छैक। पहिने कतेक रास कऽल गड़ाई छल तै मे पाई मारल जाय छल आब सुनय छिये जे समरसिबुल बैसाबय मे पाई मारल जाय छै। मुखियापुत्र (प्रतिउत्तर मे) रे! सब एत्त माले कमाय लेल बैसल छै। तूँ जे दरोगा बनलही य से तुहों त घूस खाय छही से! सब त एहिना समृद्धि क रहल छैक। चारिम युवा (पुनः अठनिया मुस्कान के संग)  - हाँ, त? ओय पाई के कोनो रिकॉर्ड त नै रहय छय। तोहर सबहक योजना बला पाई के त रिकॉर्ड रहय छै। बगले मे ठाढ़ मनोहर के ई सब गप्प सुनि कऽ 5 दिन पहिने सतर्कता जागरूकता सप्ताह (Vigilance Awareness Week) के अवसर पर ’सत्यनिष्ठाक संस्कृति से राष्ट्र केर समृद्धि’ विषय पर कार्यालय मे आयोजित गोष्ठी आ ओत्त देल गेल स्पीच सभ मोन पड़ि गेलय। हुनका मोने मोन विषादात्मक हँसी लागि गेलइन। सोचय लगलाह देश मे यैह छैक सत्यनिष्ठाक संस्कृति! -राष्ट्रीय परीक्षा बोर्ड, नई दिल्ली (देवउठाउन एकादशी 2024) अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.७.कुन्दन कर्ण- दू टा बीहनि कथा- नाम/ बही कुन्दन कर्ण दू टा बीहनि कथा- नाम/ बही १ नाम

नवरात्रि मे जन्म भेलैन्ह हेंए ताएँ "चंडी" नाम रखलियै बुच्ची के?

नै, समाज मे महिषासुर रक्तबीज जिबते छै ताएं !!

२ बही

"यैह छै, यैह छै" के हल्ला मचि गेलैक विधाताक दरबारमे जखन ओहि कुकर्मी के यमदूत विधाताक समक्ष ठाढ़ केलखिन। विधाता आदेश दैत चित्रगुप्त के कहलखिन एकर कर्मक बही निकालि कार्रवाही आरम्भ करु।

ई सुनितहि दीर्घा मे बैसल निर्भया उठिक' ठाढ़ भय गेलैक , विधाताक मुँह पर थूक फेकैत पुछलकै- एत्तहु खाता-बही , एत्तहु अदालती प्रक्रिया?" अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.८.परमानन्द लाल कर्ण- तुलसीक माहात्म्य अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.९.आचार्य रामानंद मंडल- मैथिली शैली पर विवाद आचार्य रामानंद मंडल मैथिली शैली पर विवाद साहित्य अकादमी दिल्ली द्वारा बेबिनार बहुभाषी काव्य पाठ पर विवाद हो रहल हय।तीन भाषा मे मैथिली सेहो शामिल हय। मैथिली मे काव्य पाठ के लेल बहुचर्चित कवि कुमार विक्रमादित्य आमंत्रित कैल गेल हय। विवाद के शुरुआत प्रसिद्ध साहित्यकार विभूति आनंद के फेसबुक कमेंट से भेल कि हम त बोली के लेल कविता पाठ से मना क देले छियै कारण कि बहुभाषी मे तीन बोली ( भोजपुरी,क बकर क, मिजो ) के संग मैथिली भाषा के शामिल कैल गेल हय। मैथिली संवैधानिक भाषा हय।अइ आयोजन मे केवल बोली के आमंत्रित कैल जाय।अइ लेके सोशल मीडिया पर संयोजक नचिकेता जी के सेहो आलोचना हो रहल हय। जौं पश्चिमी मैथिली शैली अर्थात बज्जिका के साहित्यकार आचार्य रामानंद मंडल कमेंट कैलन कि मैथिली के बदले पश्चिमी मैथिली शैली अर्थात बज्जिका वा दच्छिणी मैथिली शैली अर्थात अंगिका के कवि के आमंत्रित कैल जयते त निक रहतैय आ मैथिली के शान सेहो रह जैते त आचार्य रामानंद मंडल के विरोध सेहो शुरू भे गेल। पश्चिमी मैथिली शैली अर्थात बज्जिका आ दच्छिणी मैथिली शैली अर्थात अंगिका मैथिली हय।एकर काव्य पाठ न हो सकैय छैय। आचार्य रामानंद मंडल अपन विचार व्यक्त कैलन कि जौ बज्जिका आ अंगिका के मैथिली के बोली कहल जाइ छै त काव्य पाठ काहे न हो सकैय हय। एक तरफ झारखंड में अंगिका द्वितीय राजभाषा हय।टी एन बी विश्वविद्यालय भागलपुर मे अंगिका के पढ़ाई हो रहल हय। दोसर तरफ मधेश नेपाल मे बज्जिका द्वितीय राजभाषा हय। बिहार मे बज्जिका अंगिका के  बोली वा भाषा मे पाठ के विरोध केते उचित हय। एतबे पत्र पत्रिका में अंगिका बज्जिका के मानक मैथिली मे करनाई केते उचित हय। कोनो संपादक के कोनो भाषा वा बोली के संशोधन के नाम पर बदले के अधिकार त न हय। अइसे त भाषा वा बोली के अस्तित्व समाप्त हो जतय।जौ इ मैथिली शैली विवाद शीघ्र समाप्त न होयत त मैथिली के विकास आ सम्बर्द्धन न हो पायत। अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.१०.आशीष अनचिन्हार- डा. रामदेव झा, चंद्रनाथ मिश्र अमर एवं उदयनारायण सिंह नचिकेता आशीष अनचिन्हार डा. रामदेव झा, चंद्रनाथ मिश्र अमर एवं उदयनारायण सिंह नचिकेता विगत सोलह बर्खसँ विदेह मैथिली साहित्य केर हरेक छोट-छोट घटनाकेँ अभिलेखित करबाक काज करैत रहल अछि जाहि कड़ीमे हमर ई प्रस्तुत आलेख सेहो अछि। उम्मेद जे भविष्यक पाठककेँ एकटा ओहन रेफरेंस भेटतनि जाहिसँ ओ अपना समयमे हमर सभहक समयक आकलन कऽ सकता। मार्च 2023 मे जखन उदयनारायण सिंह नचिकेता साहित्य अकादमीक संयोजक पदपर काबिज भेलाह आ अपना भीतरक सदस्यक सभहक नाम घोषणा केलाह ताहिमे एक नाम छल 'रमण कुमार सिंह'। बहुत लोक एहि नामपर आश्चर्यचकित भेला, स्वाभाविको छै एहि आदमीक ओतेक काजे नहि छै। मुदा...। बादमे एक लोक हमरा फोन केलाह आ कहलाह जे असलमे रमण कुमार सिंह बोरो सदस्य भेल आ असल सदस्य भेलाह "केदार कानन"। हम हुनका पुछलियनि जे एकर प्रमाण, हुनक उत्तर छल जे मैथिलीमे कनफुसिकिये प्रमाण छै। हमर उत्तर छल जे हम एहन प्रमाण नहि मानैत छी। किछु दिन पहिने फेर वएह लोक फोन केलाह आ कहलाह जे रमण सिंह पागल भऽ गेलैए लठैती करै छै नचिकेता केर आ केदार कानन जी ओकर हरेक लठैतीपर कमेंट दैत छथिन। हम फेर उत्तर देलियनि जे ई सभ हमरा लेल प्रमाण नहि भेल। से हम एखनो ई मानबाक लेल तैयार नहि छी रमण कुमार सिंह, केदार कानन केर बोरो छथि, हँ ऊपरे कहने छी जे एहि आदमीक कोनो काजे नहि छै ताहिपर प्रश्न हेबाक चाही। खएर हम नचिकेताजीकेँ एकटा कहानी सुनेबनि। ई कहानी सभ सुनने बुझने छथि। कहानी लालू प्रसाद यादवसँ जुड़ल छै। लालू यादव ओतबे भिजनरी नेता छलाह जतेक के देशक आन कोनो। मुदा हुनक सरकार बनिते हुनकर चेला-चपाटी अहिना केलकै। वएह लालू बादमे रेलमंत्री बनि यश कमेलाह। सोचियौ जँ चेला-चपाटी सभ लठैती नहि करितै तखन हुनकर उपस्थिति प्रधानमंत्री कुर्सी आ देशक विकासमे सहभागिता रहितै कि नहि? बहुत संभव जे नचिकेताजी भाषाशास्त्री छथि ओ राजनीतिक लोक सभकेँ नहि चीन्हैत हेता मुदा खएर एहन ओ जाहि कुर्सीपर बैसल छथि ताहिपर हुनकर नीक जानकार डा. रामदेव झा एवं चंद्रनाथ मिश्र 'अमर' सेहो बैसल छलाह आ रामदेवजीक हाथमे कुर्सी अबिते हुनक तीनू बालककेँ भेलनि ई हमरे खानदानी वस्तु अछि आ फेर चलल हुनकर लठैती। परिणाम ई भेलै जे डा. रामदेव झा नीक शोधकर्ता रहियौ कऽ सभहक नजरिमे खसि पड़लाह आ अमरजी नीक आन्दोलनकारी रहितो फेका गेलाह। विदेहक सार्थक हस्तक्षेपसँ मैथिलीकेँ मुक्ति भेटलै आ गद्दी गेलै दोसर-तेसरक हाथमे। आब एखन नचिकेताजीक राजमे लठैती भऽ रहल छै। डा. रामदेव झा एवं चंद्रनाथ मिश्र 'अमर' जीक समयमे साहित्य अकादमीक बाहरसँ लठैती होइत छलै मुदा नचिकेताजीक समयमे अकादमीक सदस्ये सभ लठैती कऽ रहल छथि आ हम विदेहक माध्यमे भविष्य लेल एहि परिवर्तनकेँ रेखांकित कऽ रहल छी। एकटा सामान्य साहित्य प्रेमीक आधारपर हम रामदेव झा, चंद्रनाथ मिश्र 'अमर' जीक एवं एखन नचिकेताजीक वर्तमान कार्यकालकेँ एक मानि रहल छी। आब ई नचिकेताक जीक हाथमे छनि जे भविष्य हुनका कोना मोन पाड़तनि, एकटा भाषाशास्त्रीक रूपमे वा कि साहित्य अकादमीमे एकटा लठैतकेँ स्थान देबाक रूपमे। कमसँ कम निश्चिते रामदेव झा, चंद्रनाथ मिश्र 'अमर' अपना समयमे कोनो लठैतकेँ अकादमीक भीतर सदस्य नहि बनेलाह। अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। पद्य ३.१.प्रमोद झा "गोकुल"- निज अस्तित्वक खातिर ३.२.राज किशोर मिश्र- लोक-जिनगी ३.३.संतोष कुमार राय 'बटोही'- उर्मिलाक विद्रोह (खण्ड-काव्य दोसर खेप) ३.१.प्रमोद झा "गोकुल"- निज अस्तित्वक खातिर प्रमोद झा "गोकुल" निज अस्तित्वक खातिर

माया ममता ईर्ष्या द्वेष प्रेम कपट भूख पिआस वासना मोह अहं मे लपटैल आकंठ डूबव मोह मे मातल वा ,जागल हमर काया नै उबैर पबैछ मोहान्ध सँ . मुदा, ऐ सँ भिन्न अही मे करैत निवास हमर आत्मा निर्विकार निर्लिप्त जोर जोर सँ चिकरि कहैछ रे मूढ़ ! बँटि जो तों जाति पाति मे सम्प्रदाय पंथ मे वेद कुरान,वा अन्य मे हम सास्वत सनातन ने बटब ने झुकब ने टुटब ने मरब मानवता हित मे सदैब डटब लड़ब देश भाषा , आ निज अस्तित्वक खातिर

-प्रमोद झा "गोकुल", दीप, मधुबनी (बिहार), फोन -9871779851 अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। ३.२.राज किशोर मिश्र- लोक-जिनगी राज किशोर मिश्र लोक-जिनगी भो र सँ साँ झ ,साँ झ सँ भो र , जुबक सि र बैसल बेरो जगा री , एक सँ दो सर अस्पता ल मे , लो क घुमैत अछि ऊघि बेमा री ।

धी आ-पुता क पढ़ा इ-लि खा इ, बैंकक कर्ज, महा जनक उधा र, बा ट तकैत अछि लो क सभ , जे अर्थतंत्र मे हेतैक सुधा र।

बस मे, ट्रेन मे, चा हक अड्डा पर, रा जनी ति पर गप्प-छड़ा का , वि रो ध-प्रदर्शन खा ति र कखनो , जा म हो इछ गा ड़ी के चक्का ।

बेटी क बि आह मे बर-बरि आती , वस्तुजा तक लेन-देन, पेटी -पेटा र,गहना -गुड़ि आ , सभक ओरि आओन येन-केन।

मो टरी -चो टरी , सनेस-बा री , मधुश्रा वणी आ को जगरा क भा र, सा ल भरि तँ नो तपूरी ए ला गल , खगल लो क के कहाँ सम्हा र ?

खेतक आरि क घुसकौ अलि , गा म आ' नगरक भूमि -वि वा द, केस-फौ दा री , रेड़म-बहेड़म, गा मक पञ्चैती क कटु-संवा द।

मृतक-श्रा द्ध मे भो ज लेल गा मक बैसा र, सौ जनि आ लऽ नि महता कि पूरा जबा र।

स्वच्छंद रौ दी , मतङ दा ही , दो का नक बि करी क मंदी , भैआ-बाँ ट पैतृक जमी नक, तकर बा दे फूटत जमा बंदी ।

कबी र-पंथी ,घनु भा इ दला न पर, सुना रहल छन्हि हुनका नि र्गुण, गुदड़ि आ गो सा इँ सा ड़ङ्गी पर , कि रतनि आ सभक रा मना मा धुन।

कखनो मधुरी का का क उपदेश, जे छथि न्ह अपने बड़का कि रपन, भजा र हुनक आबि लो का चा रक सुना कऽ करथि न्ह दि वस संपन्न।

बेटा , बा द मे बेटी क डेरा , लऽ कऽ जेता सनेस-चङेरा ।

कि छु दि न तँ जमा एक उलहन, कि छु दि न पुतो हुक कबकब बो ल, कत्त रूकी आ' कतेक रूकी , कऽ रहलथि बेचा रा तकरे तो ल।

चलला ओ फेर अपने दला न,

अपने अङना , अपने घर, मो ने-मो न सो चथि , की हो एत , खसत जहि आ अपन धऽड़।

आम लो कक इएह दि नचर्जा , जि नगी क इएह सभ रस-रसा यन, जी वन-दर्शन, इएह तँ सुदर्शन, संसा रक एतबहि अछि उपा यन।

तकर बा द ,जय सि आरा म जय जय सि आरा म, ओही वि धि रहू भा इ! जा हि वि धि रा खथि रा म।

ओना तँ भुवन मे रहैत अछि , ना ना तरहक लो क, जेना पा नि मे बसैत अछि , मा छ,शंख,घड़ि आर,जोँ क ।

बड़का -बड़का आडम्बर सभ, बा जअओ बड़का -बड़का ढो ल, जगत् मि थ्या कि सत्य अछि , अंत मे खुजैत अछि ओकर पो ल। अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। ३.३.संतोष कुमार राय 'बटोही'- उर्मिलाक विद्रोह (खण्ड-काव्य दोसर खेप) संतोष कुमार राय 'बटोही' उर्मिलाक विद्रोह (खण्ड-काव्य दोसर खेप)

सखि ! बरफ मंगाउ हमर अगिन भेल आब देह। रथ मंगाउ बड़ भेल दुरगति हम जायब विदेह। भैय्या भरत सँ कहियौन्ह नहि रहतीह अवध उर्मि । बिन लखन चौदह बरख ,एहि सँ नीक बनब कुर्मी ।

सखि ! केकैयी मंथरा संग मिलि केलीह षड्यंत्र। नहि देखल गेलन्हि हमर सुख ओ फुकलन्हि मंत्र? माय कौशल्या आओर पिता दशरथ केँ देखियौन्ह दशा। बशिष्ठ हारलाह,छन्हि माय केकैयीक राजगद्दीक नशा।

बड़ अभागन छी हम, तीनू बहिन संग छन्हि स्वामी । पुत्रवधू हम अवध नरेश लखन केर हम अर्द्धांगिनी । सखि ! हम नहि रहब भूमि पर यम केर सनेस पठाउ। स्वर्गक नहि ऐछि इच्छा नरक केँ द्वार जल्द खोलाउ।

अगर पिताजी हमरा नहि रखताह तँ हम भीख माँगब। नहि सुनतीह वियोग-कथा माय तँ हम प्रजा केँ सुनायब। सखि ! राजमहल हमरा काटि रहल अछि हम कुटिया बनायब। राजसुख छोड़ि हम लखन केँ जोगिन बनि जरुर देखायब।

हम प्रजा अवध नरेश केँ हमरा जरुर न्याय चाही। हम वियोगन हमरा नहि इतिहास मे बराय चाही। एको बेर हमर सुधि लयतथि हम मानि जैतियैन्ह । सखि ! हमहु राजपाटक धरम जानि जैतियैन्ह ।

सखि ! मन बौरायल बिन लखन ऐ भवन मे। हमर सुधि हरायल आगि लगाउ ऐ तन मे। हम सुनने छियैय जे पति परमेश्वर होयत छै। सभ पर दया गरीबनाथ विदेश्वर केँ होयत छै।

-संतोष कुमार राय 'बटोही', ग्राम: मंगरौना अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।

fl ee व्यसन < “2 A दे ay Bas

Fe an ऊॉ _

थी... ee 0 ¥ we /ीं' ही <a? ~ 4 OSE ¥ स्‍ | i

TH TOT उतजीक SOS aly एय CAN SAS AS WAS GS थक for oT अन्य शक wa caw AE | एज ONAN S Gait PISS iF THO AE , OQ WAST OS ASMA a Ons GAAS Aer शित Gras a6 । wt उतजीक as 4 AG Aes जांशऊ Ae, ७ अन्न wT TAM ऊभज्ञान KPA | WAT PAT GTA 02 ७ A जन AHMAS PI TSS WS ।उतजी PSP Aly A OIAAS TAG प्रोशक GASa CH, ऊठन TH HS Ait मानक श्रणा Rete ae । थठि ase एम A शव aA जन Ged SIA एनांजव नठि Sf | HUNAN GBS उतजी PIS DA Alto Sao Bs at aver WAqe A DAS AM Visio FH Fate BT , ७ HM AN A ofa TA TT SAS BY | GH THB उतजीक CAT TN कद सीविक्रक शुजन Seto BAA , AIST थक fe प्रिय एप OT fas wa ws GIS AE | एज Poa fw एप उतजी AA fiat Th पान SAS BA, उठन थक fe fw जैं WISH एक WA Aaa afa SAS FAT AS CA | उतजीक GS NS FACTS कथ जैं जान Saat छोठिं | जथन af ७ UNS Aad CH ताशेत ACSw अद्धि , OAT Aa जान Pea ज्ञाता Gr eS SI WAS va ao ae । एज उतजीक Aa मजव HF VAANP AST BIS VI, WIP POOH! Fas AAS wa शिटवेऊ Mel GAT 4 FAT -छोन Jeo UAT AA ७ BHA Yor Corot | साटि शव एप उतजीक NE a AT Ae, कनका A on wort जैं सुँतशाटटाक AA TH GY GTS AF | जांठि-जाठि घव,नांग a AN एप उतजीक ae seo aie, ofe sa जभभिवुव Aas erates मैं ज्ञाज Seto BY | Ger घव | faut we WSS WE wat जांज se H facay Ve cero ae | Mle Sy ptt RASTA ASS BIA SiS ठीग BsA, Tay आं WI AS aces aE | उनां Ba Grn Wd We “faa Certo BN, WAT An Bsa तय a ofa WAT CAAT WAG AAA TT उतजीक ANE ता St जप्िशन fgwom ctw af | उतजी जैं ऊशज्ञाचक Aer रजिजात्न जैं at शव ASA VAAN

जि is

Wa) o oe eae ne Me Seem ihc ig La Poa i =~ A सर » ~~ ie 7 fai aes SS “९ A Be ee ei. ris gas ; ees det a freee a

es छंत्शाऊउ,एवाश at Soocpt BASS GIST नाव VA GTS ais | wile oy उतजीक wifro Cal DCA AS , जांठि Srp wa AHN आं छोक APs Sid Wag NAA Glo AWS | oie घन एप उतजीक GES Nis वे AE , of oT WA TANT Al Pate रशज्ञांन Atefa api PAD BAA | Gat नाइक Brefa जाटि-जाठि ort जांशऊ ale, ore राग नि७वक उशुखिक GA Ott कव'क OE | AH ! fe STH उतजीक Td Ce wile Sty PA aq FHASHIN fore CA WT IS aE | उतजीक GS एम ASH, VAT OY एप. ऊनत्ञान BAMA 2 Vata एप Alagus apt aco ale; 0 ७ AN WA TT AE | Pans एप उतजीक WE MGA GA OA उतजीक WE प्य BOS AAT GAT Tao ae, oop AT GB FACTS OT AM BTS 2G । एज AMT Ae WAST शव,जाउन APT @ At nals प्रिय GIs NE ANcao Bl, mI AG ae ict GA | एज जत्न पिन SPIN TOMAS Ast Seto By ७ afay CIM AAIN © GIS BT | उतजीक YfS जन्न जिश्ि qyarat corps aS | KBRKEKK AT - AANA तात ST ARTS TL Yo शवखेवास लात कर्म ,साशक TT - Yo Vat Tat, AT - CATED, एशा०- निंत्वोत , जिता मवरूभा ,जिआा OO, CMAQ As, Cl Ae ae Gt खो OA aol-karnpni@gmail.com. TIN NsiI 76777956.

f QR उतजीक NTA Fast नावण जी जैं कटतशिन - नावन ! ठुग Att SS उतजीक WITT ASAT Et एज UY TIA जनम मैं तर SH YONA Wa A मैं हु्डकावा शांति THOS AAG | उतजीक ANS, Fa, FI, YA, AM Bra आ ऊना जन्न शत्तिख THIS AE । जिनकव yo AA उतजी-कॉरठक आंग्रि जैं Ganea GAS aff, ७ figcars orto eft | yo GSA Cat VEN AF FS TE, COE GT SSP wily HF Tes WSS Wal शव ७ VE UA GIS aE | जिनकव YO WAI HA AT शव उतजीक काठ जैं Te जजुकांव PANGA GAS WS 3 Gel WA शान H YA GA Gao aE | fess JAS WT Peis AGT at wt TI at उतजीक SIS 3H WTSI Tel OCT ANA WAST Ae cere ale | cil ale जैजुकावतक WT TAD SIS Ato OT Ge St उतजीक SIS AAT GT OA SHE शाभी CISA ES Bf A GTS aE | उतजीक Sis शऊतां शव HA SiO AAS DA THIS WE | उतजीक कार्ठक aly FH yo SASS Wie HAST wat At fiaqo alfa wT Ges तद UTS ay; WIS Fo MAT TY WE TRS AHS AR । AST AISA HH CAPA GAA fAH at Pad 7a AAT APT तद GTS BA । जांठि asta a aI BN OW Me wT wait कॉर्ठक aly AGA TIS Ale, AIP AA DAT WA GTS AF |

विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (वर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) | | 53 HTT उतजीक BS शनि एम GA Seo AS WIT थक थक for cr afta शक va शिटतैठ aE | एज उशेज्ञांनक उतजी BTS LiF THO अड्डि , OA WIS OS USA at Os OImis zen fia Gres ag | wi ois as 4 Aas Ass जाशऊ af, ७ as wT TUGAM UIA GA एकें ATT कथन GT Ba BOS जन WAU FASS aS ST Sides शनि में Uta A मींशक TANGA GTS, Oey मज एकॉर्टि Ae नायक eT tw as | ae त्ताक एए AR शव AAS जन Gat Ia एनाजव Ae off । एल OIA 5H & OPT कार्ठक छन्मय ato sao Be आ ame Aye a DAS AA VSO मैं TITAS BI, ७ जनि शन शी ठवि AT INT SAT BT | OH ISA GENS BA Tt Se Tse yo Sao छणि , WITT थक दि Pra एय On fas FAS TTS ale | एज शिउवक Fro एय उतनी मत flat एकँ WIN @rao Bf, उठन as f Mw जैं aN EH Ha fee af डशुठि SAA ASO HA | TAS GG WS जैं ACTS कथ जैं जाय SAAT Die | oy af ७ mS TAS OH AISA WES AAS, उशन ofS जान FRR ant एलाकनि c& Gd was va eto aS | । एक उतजीक Fa मैजव मै WINS Yat SAT Be, WIT SOs! FAS Fans wa fico ofS) OAT धवि YT -O Jew WAT AF ७ उकव AT रछाशजा | जाठि शव एम ऊतजीक Ee a AT as, कयका फर्वेय था जुर्से जैं Same AM TS DY GTS AE | साठि-जांठि was aT a तय उनजीक Ee eo as, of or wots fig sprafte Ham कत्वैठ ef | Ger घव तक नविधुजा नठि AS AS था ret AEH Rens we rss aS । जाठि ठाम op व्िवाजमान IES SAT OHS Sey घ्र8#श,एवाश शो TT TAS TES AAS | GAT be उतनी Wa GAs Wa TIS SAT, FAT AT CE CT GPT Aa TINA CF AAS HAI FT उतजीक oie ACAAT जै जणिथन gem Frets aS | ont 4 छशत्रावक Aor vio मैं एकता शव ANSI AS