ISBN Number: 978-93-342-0225-0 (Book) ISSN 2229-547X (online) 𑒀 विदेह ४१० म अंक १५ जनवरी २०२५ (वर्ष १८ मास २०५ अंक ४१०) [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] विदेह मैथिली साहित्य आन्दोलन: मानुषीमिह संस्कृताम् विदेह- प्रथम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका सम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। ऐ पोथीक सर्वाधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट (©) धारकक लिखित अनुमतिक बिना पोथीक कोनो अंशक छाया प्रति एवं रिकॉडिंग सहित इलेक्ट्रॉनिक अथवा यांत्रिक, कोनो माध्यमसँ, अथवा ज्ञानक संग्रहण वा पुनर्प्रयोगक प्रणाली द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत्पादन अथवा संचारन-प्रसारण नै कएल जा सकैत अछि। (c) २०००- २०२५. सर्वाधिकार सुरक्षित। भालसरिक गाछ जे सन २००० सँ याहूसिटीजपर छल http://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदि लिंकपर आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे इन्टरनेटपर मैथिलीक प्राचीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (किछु दिन लेल http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लिंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ भालसरिक गाछ-प्रथम मैथिली ब्लॉग / मैथिली ब्लॉगक एग्रीगेटर)। ई मैथिलीक पहिल इंटरनेट पत्रिका थिक जकर नाम बादमे १ जनवरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़लै। इंटरनेटपर मैथिलीक प्रथम उपस्थितिक यात्रा विदेह- प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका धरि पहुँचल अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाशित होइत अछि। आब “भालसरिक गाछ” जालवृत्त 'विदेह' ई-पत्रिकाक प्रवक्ताक संग मैथिली भाषाक जालवृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अछि। (c)२०००- २०२५. विदेह: प्रथम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish all these archives. रचनाकार/ संग्रहकर्त्ता अपन मौलिक आ अप्रकाशित रचना/ संग्रह (संपूर्ण उत्तरदायित्व रचनाकार/ संग्रहकर्त्ता मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत छथि, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परिचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो सेहो पठाबथि। एतऽ प्रकाशित रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकर्त्ताक लगमे छन्हि आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकर्त्ताक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकाधीन अछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाशित रचनाक वेब-आर्काइव/ थीम-आधारित वेब-आर्काइवक निर्माणक अधिकार, ऐ सभ आर्काइवक अनुवाद आ लिप्यंतरण आ तकरो वेब-आर्काइवक निर्माणक अधिकार; आ ऐ सभ आर्काइवक ई-प्रकाशन/ प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रखैत छथि। ऐ सभ लेल कोनो रॉयल्टी/ पारिश्रमिकक प्रावधान नै छै, से रॉयल्टी/ पारिश्रमिकक इच्छुक रचनाकार/ संग्रहकर्त्ता विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पत्रिकाक मासमे दू टा अंक निकलैत अछि जे मासक ०१ आ १५ तिथिकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकाशित कएल जाइत अछि। Videha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the promotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means that articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. Font/ Keyboard Source: https://fonts.google.com/ , https://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/ These are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and documents e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. © Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) Cover designed by AUM GAJENDRA THAKUR Videha e-Journal: Issue No. 410 at www.videha.co.in समानान्तर परम्पराक विद्यापति- चित्र विदेह सम्मानसँ सम्मानित श्री पनकलाल मण्डल द्वारा मैथिली भाषा जगज्जननी सीतायाः भाषा आसीत्। हनुमन्तः उक्तवान- मानुषीमिह संस्कृताम्। अनुक्रम ऐ अंकमे अछि:- १.अंक ४०९ पर टिप्पणी (पृष्ठ १-१) गद्य २.१.कल्पना झा-मैथिली साहित्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एवं हुनक परिवारक योगदान-२ (पृष्ठ ३-८) २.२.प्रमोद झा 'गोकुल'- जय गोड़ैया बाबा! (पृष्ठ ९-११) २.३.परमानन्द लाल कर्ण-श्रीविष्णुजीक माहात्म्य (पृष्ठ १२-१७) २.४.लाल देव कामत-ड्राईंग रूम मे लाफिंग बुद्धा कतेक लाफिंग कतेक थिंकिन? / बिहैन कथा -: वियाह गीतक दियेमान (पृष्ठ १८-२४) २.५.कुमार मनोज कश्यप- लघुकथा- यथावत (पृष्ठ २५-२६) २.६.आचार्य रामानंद मंडल-शुभांगी (पृष्ठ २७-३०) पद्य ३.१.प्रणव कुमार झा-आदित्य एला : तिला संक्रान्ति (पृष्ठ ३२-३३) ३.२.राज किशोर मिश्र- पूर्णिमा (पृष्ठ ३४-३८) ३.३.प्रमोद झा 'गोकुल'-उद्घोषण (पृष्ठ ३९-४१) ३.४.जगदानन्द झा 'मनु'-३० टा हाइकू (पृष्ठ ४२-५२)
विदेह ४१० म अंक १५ जनवरी २०२५ (वर्ष १८ मास २०५ अंक ४१०) || 51 52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in १.अंक ४०९ पर टिप्पणी डा. धनाकर ठाकुर 'गुरूत्वाकर्षण' डा संस्कृति मिश्रा क नामक विपरीत एक अपसंस्कृतिक कृत्रिम कथा अछि जकर शीर्षक' 'गुर्वाकर्षण' होयबाक छल वा अधिक सटीक 'शिक्षकार्षण' शिक्षा क नव रूपमे गुरुक अवमूल्यन भय चुकल अछि आओर ओ शिक्षकहूँ नहि सहयोगी रहि गेल अछि। एक आई आई टीयनक बैंक मे नौकरी सेहो ऊंच पद पर नहि कारण दूकमरहिक मकान भेटल ओ आगन्तुक शिक्षाक लेस गेस्ट हाउस नहि त होटलहूं नहि अपनहि डेरा जेना कामातुरा लेल मौका जे हूनकहि दिशि सं दवाई छूटक बहाना लिखनाइ सत्य रहैत। कथाक पूर्णता भय जाइत यदि गुरुमाय अपन पोल खोलैत ओहि शिक्षकक अपन ओकर छात्रावस्थाक प्रेम प्रसंग पर प्रकाश दैत "यतिसौतिन" दूनू भय जइतथि। अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। गद्य २.१.कल्पना झा-मैथिली साहित्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एवं हुनक परिवारक योगदान-२ २.२.प्रमोद झा 'गोकुल'- जय गोड़ैया बाबा! २.३.परमानन्द लाल कर्ण-श्रीविष्णुजीक माहात्म्य २.४.लाल देव कामत-ड्राईंग रूम मे लाफिंग बुद्धा कतेक लाफिंग कतेक थिंकिन? / बिहैन कथा -: वियाह गीतक दियेमान २.५.कुमार मनोज कश्यप- लघुकथा- यथावत २.६.आचार्य रामानंद मंडल-शुभांगी २.१.कल्पना झा-मैथिली साहित्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एवं हुनक परिवारक योगदान-२ कल्पना झा मैथिली साहित्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एवं हुनक परिवारक योगदान-२ नानीक हठ : उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' लेल वरदान हरिपुर 'बख्शी' टोल निवासी एकटा अत्यन्त निर्धन दंपतिक पाँच-छओ टा संतान लगातार जन्मक उपरान्त मृत्यु प्राप्त करैत गेलनि। अन्ततः कुल तेरह गोट संतान मे सँ मात्र दूटा पुत्र देवता-पितरक कृपा आ जोग-टोनक बदौलति कहुना बचलाह आ कि कबुला-पातीक बदौलति बचाओल गेलाह, भगवान जानथि। जे-से.....ओहि दंपतिक ज्येष्ठ बालक जखन पाँच बरखक भेलाह, तखन अक्षरारम्भ संस्कार पिताक हाथेँ कराओल गेलनि। गाम मे एकटा छोटछीन लोअर प्राइमरी स्कूल छलैक। ओही प्राइमरी स्कूल मे प्राथमिक शिक्षाक लेल जाए लगलाह ओ बालक। तदुपरान्त गाम सँ एक किलोमीटर दूरी पर अवस्थित अपर प्रइमरी स्कूल, कलुआही मे शिक्षा ग्रहण कएलनि ओ बालक। जेहने देखैत सुन्दर, भगवानक देल भव्य मुख-मण्डल, तेहने प्रतिभाशाली। संस्कृत, गणित, भूगोल, सभ विषय मे हिनक प्रतिभाक लोहा मानल जाए लागल, विद्यालय मे। बस अंग्रेजी कनि कमजोर रहनि । मिडिल स्कूल मे, जिला भरि मे छठम स्थान प्राप्त कएलनि।
मुदा मेधावी रहने की होइतनि। पिता लग बालक केँ आगाँ पढ़एबाक उपाए नहि छलनि। पढ़ाएब तँ बादक बात, भरि पेट भोजनक व्यवस्था करब सेहो पिताक लेल दुष्कर भऽ रहल छलनि। पिताक विपन्नता...पूजा पाठ मे लीन रहब, ओहि बालकक भविष्य केँ गर्त मे डुबा देबाक संयोग बना रहल छलए। मुदा भावी प्रबल होइछ। से सत्ते !
"जकरा प्रारब्ध मे जे रहैत छैक से भेटितहि छैक" एहि बातक प्रमाण अछि हरिपुर 'बख्शी' टोल मे जनमल एहि नेनाक जीवन। केओ ने केओ माध्यम बनि जाइत छैक आ क्षणहि मे सभ किछु कोना बदलि जाइत छैक, तकर प्रमाण सेहो अछि एहि नेनाक जीवन-यात्रा। आ से माध्यम बनलथिन एहि नेनाक नानी।
बनैली राज जकरा गढ़बनैली राजक नाम सँ सेहो जानल जाइत अछि। बिहार राज्यक पूर्णियाँ जिला मे स्थित एकटा जमींदारी एस्टेट छलए। बनैली एस्टेटक स्वामित्व ब्राह्मणे सभ लग छलनि। ओ सभ मिथिला क्षेत्रक शासक राजवंशहि केँ मानल जाइत छलाह। एस्टेटक नाम तत्कालीन पूर्णियाँ जिलाक एकटा गाम 'बनैली' सँ संबद्ध अछि प्रायः। भऽ सकैत अछि ओहिठामक राजमहलक निर्माण मे अधिकांश राजमिस्त्री आ मजदूर बनैली गामक रहल होइक किंवा ओहिठाम राखल गेल अन्य कर्मचारी (जेना-भनसिया, माली वा अन्य सफाई कर्मचारी) मे सँ बेसी संख्या बनैली गाम सँ आएल होइथ। जे-से।
गढ़बनैली राजक एकटा भनसियाक टीम हरिपुर 'बख्शी' टोल आएल छलए। कोन अवसर पर आएल छलथि ई भनसिया सभ, से स्पष्ट जनतब नहि भेटि सकल हमरा। बस एतबा बूझल अछि जे ओही भनसिया सभक संग ओ विपन्न पिता, अपन विपन्नता सँ मुक्त करबाक उद्देश्य सँ अपन 'करेजक टुकड़ी' अपन बालक केँ गढ़बनैली राजक एस्टेट पठएबाक निर्णय लऽ लेने छलाह। एकदम फाइनल डिसीजन। कारण गाम पर जमीन-जथा अत्यल्पे सन रहने खेबा-पीबाक असौकर्य बला स्थिति छलनि। पिताक मोन मे अएलनि, एही भनसिया सभक संग टहल करबालेल, संग लगा दैत छी बच्चा केँ। बर्तन-बासन माँजि लेल करत आ तकर परिणाम स्वरूप दुनू साँझ भरि पेट खाए लेल भेटि जेतैक बच्चा केँ। एहिठाम तँ एहन स्थिति, जे आइ खाएत, काल्हि की बनतैक तकर ठेकान नहि। एकटा पिता केँ एहन निर्णय लेबालेल अपन करेज केँ पाथर बना लेबा मे केहन पीड़ा भेल हेतनि से बूझल जा सकैछ। आ इएह कारण रहल होएत, जे पिताक प्रति सम्मान राखैत ओ बालक आजीवन एहि भनसिया बला प्रकरण केर चर्चा कत्तहु नहि कएलनि।
बेस ! निश्चित भेल जे ओ बच्चा भनसिया सभक संग गढ़बनैली राज लेल प्रस्थान करताह। माए कानैत-खिजैत, नोर पोछैत, जएह किछु कपड़ा-लत्ता छलनि बच्चाक, तकर मोटरी बान्हए लगलीह। ई दृश्य देखि बालकक नानी, जे बख्शीए टोल मे रहैत छलीह, पेटकान लाधि देलनि। "बच्चा एत्तहि रहताह, हमर बच्चा आगाँ पढ़ताह, ओ बर्तन-बासन नहि मजताह" एहि सभ माँगक संग अट्ठा-बज्जर खसा देलथिन। एहि बच्चाक नानी आ बड़ी राजमाता, समवयस्क। राजमाता साहिबाक प्रपितामह आ हिनकर नानीक पितामह सहोदर... यैह सम्बन्ध रहइक। दुनू बाल्यकालहि सँ संगी। दुनूक बीच "बहिना" लागल छलनि। आब बेटी जमाए लग कोनो उपाए नहि छलनि। जाहि बच्चा केँ भोरे भनसिया सभक संग गढ़बनैली राज जेबाक छलनि, से भोरे विदा भेलाह दरभंगा राजदरबार लेल। वास्तव मे "भावी" कतेक बड़ प्रबल होइछ, ओह....बेर बेर मोन मे आबि रहलए।
नानी सिखा कऽ विदा कएलथिन दरभंगा लेल, जे राजमाता सँ भेंट कऽ कहबनि,"हम हुनकर नाति छी; हमरा आगाँ पढ़बाक अछि।" बेस ! राजमाता सँ मददि केर आस लऽ बच्चा 'बख्शी' टोल सँ दरभंगा लेल प्रस्थान कएलनि। किछु गौँआक संग। पैरे-पैरे। एक भोर विदा भेलाह गाम सँ, से मुन्हारि साँझ भऽ गेलनि दरभंगा पहुँचैत। राति कऽ केओ राजदरबार मे प्रवेश करए देत कि नहि, से सोचि एकटा मन्दिर मे शरण लेलनि। मन्दिरक लगीच एकटा पोखरि देखि, भूख-प्यास सँ लोहछल ओ बच्चा, ओतहि हाथ-पैर धोलनि आ चुरुके-चुरुके कनि पानि पीबि अपन तृष्णा मेटओलनि। पानि पीबि मन्दिरक ओसारा धरि अबितहि मुर्छित भऽ गेलाह। भरि दिनक थकान सुकुमार बच्चा केँ बेहोश कऽ देलकनि। लोक सभ पानि छीटैत गेलाह। होश मे अएलाह, तखन नाम - गाम पुछलथिन मन्दिरक पुजारी। कहलथिन , " हम पंडित विश्वनाथ झाक बालक उपेन्द्र थिकहुँ।" संयोग वश ओहि मन्दिरक, ओ पुजारी 'बख्शी'ए टोलक मूल निवासी छलाह। राति ओतहि विश्राम कएलनि। प्रातः काल पुजारी जी केँ कहलथिन, "बड़ी राजमाता सँ भेंट करबाक अछि हमरा।"
संयोग कोना-कोना बनैत गेलनि, से ध्यान देबाक बात अछि। राजदरबारक कोनो कर्मचारी सँ मन्दिरक पुजारी केँ परिचय छलनि। ओ राजमाता धरि ई सूचना पहुँचबा देलथिन, जे हरिपुर 'बख्शी' टोल सँ एकटा बालक अहाँ सँ भेंट करबाक इच्छाक संग एहिठाम आएल छथि। राजमाताक आज्ञा भेलनि, आ बालक उपेन्द्र हुनका सोझाँ उपस्थित भेलाह। नानीक सिखाएल बात कहलथिन। राजमाताक हृदय ममता सँ भरि गेलनि, पुछलथिन "किछु खएलहुँ अछि भोर सँ ?" बालक उपेन्द्र चुप्प! किछु नहि बजलाह। राजमाता केँ बुझबा मे आबि गेलनि, बच्चा भूखल अछि। राजमाताक आदेश पर भरि थारी पूड़ी-पकवान-मधुर आनल गेल बालकक सोझाँ। ओ "भूख" आ ओ "आतिथ्य" कहियो नहि बिसरलाह उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास'।
अस्तु ! राजमाताक आदेश सँ राजनगरक हाइस्कूल मे नामांकन कराओल गेलनि बालक उपेन्द्रक। दया बाबूक सहयोग सँ राजमाता साहिबा सँ नियमित प्रतिमास पाँच रु.क छात्रवृत्ति प्राप्त होमए लगलनि। एहि तरहेँ आगाँ शिक्षा ग्रहण करबाक बाट प्रशस्त भेलनि। इंजीनियरिंग कॉलेज धरि पहुँचैत, समय-समय पर अनेक उदारमना गणमान्यक सहयोग भेटैत रहलनि।
ई घटना, माने नानीक हठ बालक उपेन्द्रक जीवन केँ दिशे बदलि देलकनि। हुनका लेल वरदान सिद्ध भेलनि नानीक हठ। एहि घटना सँ हमरा आजुक महिला सशक्तिकरणक नारा लगओनिहारि, आन्दोलनी महिला सभ पर 'दयाभाव' आबैत अछि। महिला, सभ दिन सँ सशक्त रहल छथि, एहिलेल कोनो नारेबाजी, कोनो आन्दोलनक बेगरता नहि छैक। अपन स्वभाव सँ केओ सशक्त वा अशक्त होइत अछि। चाहे ओ पुरुष होइथ कि महिला। हमर एहन सोचब अछि। अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.२.प्रमोद झा 'गोकुल'- जय गोड़ैया बाबा! प्रमोद झा 'गोकुल' जय गोड़ैया बाबा !
राति तकरीबन दसेक होइत हेतै। जाड़ ते बूझहू बीच बजार मे केहनो केहनो हठ्ठा कठ्ठाके बजारैले टाल ठोकि रहल छलै ,आ तैपरसे पछवाक हल्फी जेना आर सिरसिराके राखि देलकै । सब अपन अपन घर मे रजाइ आ कम्बल तर निसबद भेल अपन दुनू हाथके दुनू जाँघक बीचमे दाबि घोकड़ियाके सूतल छल। जकरा कपड़ा लत्ता आ बिछौनाक अभाव छलै से उठि उठि के आगि धधका धधका के बाले बच्चे सबहु परानी कहुनाके राति कटैले बिवस छल । कि तखने लगेमे खुटेसल गाय खूब जोर जोर से हुकरय लगलै, से सुनिके बलचनमा ताज्जुब मे पड़ि गेल। यैहतै लगभग महिना दिन भेलैए जे ई पाल खेनै रहै तहन फेर आइ एना डिड़िया किए रहल छै? पजड़ा सटिके बैसलि धन्नो तैपर माथ पिटैत कहलकै -ई आँखिसे पाल खाइत देखने छलै से? -मर बैँहिं ,आंँखिक सोझाँमे सेन्टर पर कम्पोटरा सीमेनक सुइ लगौने छलै,तखन एना किए भेलै से गोड़ैया बाबा जानैथ।हमराते खूब खियाल ऐछ जे मास दिन पहिने.. - धौर, पैहले लग जाके देखौगे ने जे ढरैक उरैक गेलैये कि बेसी जाड़ ठाड़ छै तेँ एना डिरियाय छै! - हँ सेहो ई बेस कहै छै! देखै छियै सहटिके जाके। सिरहाना तर से चौरबत्ती लबौते तनी! - लौ, नीक नहैंत तजबीज क'के देख अबौ! दुनू ठेहून पर हाथ रखैत बलचन उठल आ अङैठीमोर करैत बाजल -हौ बाबा रछ्छा करह हौ! गरीबक गोहारि एक तोहीं ..एतबा कहैत ओ टगय लागल कि धन्नो झटसिन उठिके अपन बांहिंक सहारा दैत कहलकै -होसमे अबौ फुलिया बाबू! कहूंँ आगि लग किओ एना अङैठीमोर करय? - त… जँ आइ ई लगमे नै रहितैते तेसरे बात भ' जैतै! - शुभ शुभ बोलौ आ जाउ देख अबौ लछमीके! डिरियाय ते तहिना छै फेनोसे ओहा गेलैए! - इहो अनट बनट जुनि बोलौ! जँ से भेलै ते बुझौ अनरथ भ' जेतै। अच्छे … ते इहो जरे चलौ ने! -हम जाके की करबै? - जनी जातिक बात ते ई हमरासे अबस्से बेसी बुझहैत हेतै! - मनुखक बात किछ आर होइ छै -आर की हेतै? तकरीवन सब बात एके रङ होइ छै। अंतर एतबे जे मनुखक मुहँमे बोल आ दिमागमे अकल होइछै। -बेस ते चलौ देव पितरक गोहारि क'के । दुनू बेकती गाय घर गेल आ टार्चक रोशनीमे नाङैर उठाके देखलकते हाकरोस करैत बाजल - जुलुम भ' गेलौ गै धन्नो! आशा पर बरफ जमा देलकै दैवा!! -घौना जुनि करौ आ बोलौ की भेलै? - फेनो से ओहा गेल छै गाय,सैह। -ऐ मे एकर कोन साध छै! मोनके थीर क'के चलौ घूरा तर।सुतली रातिमे एकर कोनो उपाइयो ते नै छै? हँ एतबा धैर कहि दै छियै जे ऐबिरदा सेन्टर पर नै जा के कोनो निम्मन जातिक देसी सरहा से पाल खुवौतै! से कत' भेटतै ऐ गाम मे? - किए, बिचला टोला मे भाला बाबूक ओइ जग नीक जातिक बड्ड निम्मन सरहा छै। -आँइ… - हँ पचास रुपैये खेप लै छथीन निस्तुकी गैरेन्टीक संग। - भने ई कहि देलकै।आब बउवाइयो नै पड़त। काइल्हि अहलभोरे तखन हुनके दूरा पर गाय ल' के पहुँच जेबै।जय गोड़ैया बाबा! ऐ बिरदा गरीवक आहार नै छिनिहह। अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.३.परमानन्द लाल कर्ण-श्रीविष्णुजीक माहात्म्य परमानन्द लाल कर्ण श्रीविष्णुजीक माहात्म्य अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.४.लाल देव कामत-ड्राईंग रूम मे लाफिंग बुद्धा कतेक लाफिंग कतेक थिंकिन? / बिहैन कथा -: वियाह गीतक दियेमान लाल देव कामत ड्राईंग रूम मे लाफिंग बुद्धा कतेक लाफिंग कतेक थिंकिन? / बिहैन कथा -: वियाह गीतक दियेमान १ ड्राईंग रूम मे लाफिंग बुद्धा कतेक लाफिंग कतेक थिंकिन? मैथिलीक दर्जनमरि प्रख्यात कवि अपन एक-एक गढ़ा काव्य रचना लके ठाढ़ छथि।
सतीश चन्द्र झा केर पहिल कविताक शिर्षक ड्राइंग रूम में लाफिंग बुद्धा के एहेन सीमाग्य भेटलैक जे 48 टा कविता में अपन पैधाउत से मैथिलीक नव कवितावली के स्वयं संज्ञा प्राप्त कयलक अछि। पछिला 2014 वर्ष में साहित्य लोक-बोकारो (झारखंड) से प्रकाशित एडि 112 पृष्ठक मैथिली पोची में तुलानन्द मिश्रा बहुत किए कहि चुकत छथि, संगहि कथा-निबंध महाकाव्य आा गीत संग्रह के 6 टा पोथीक एहि प्रकाशन से विभिन्न रचनाकारक निकलन छैक। एतवे नहि सॉरी अकल नाटक के सेहो प्रकाशन भेलैक जे प्रतिक्रिया के आसाने बाट जोहेत अछि।
आई मातृभाषा वैधिलीक उन्नति लेन प्रयत्नशील अगिता पौद्धीक सेनानीलेल समर्पित केलनि अछि ई पोथी। वरीयता कम में प्रथमतः साहित्यकार अर्धनारीश्वर जीक रचनाके स्थान देल गेल छैक, तकराबाद कविसम छथि। पोथीक कमर आकर्षित करय योग्य छैक, ते समान्यतः पाठक सबसे पहिले पृष्ठ सं० 63 उनटावेत कविताक रहस्य बुझय जेल अपना के नहि रोकि पवताह।
ड्राइंगरूम में लाफिंग बुद्धाक गरज एहिमें छानबीन जॉम पड़ताल आ परीक्षण करबाक भाव देल जाईछ। एहिसें पाठक वर्ग के निर्णय लेवामें आ महत्वपूर्ण बात बुझवा में आओत। समालोचना के समीक्षाक अंग कहल गेल छैक तें सूक्ष्म विश्लेषण आ तर्कपूर्ण विवेचन लोकमंगल भावना से प्रस्तुत कए रहल छी। आ से नैतिकवादी मुल्यक कारणे आर्दशवादक मजमुत बुनियाद होयत। एहिमें सब कवि के मात्र एक-एकटा रचना के प्रतिनिधि कविताक दर्जा भेटिजाई, ताही दृष्टिकोण से द्वेष आ पक्षपातक ध्येय से फराक सब रचनाकार के जुआयल बुजैत छी। किछु गोटाक रचना विभिन्न पत्र-पत्रिका में पहिनहुँ रॉ पढ़ने छी। अन्तर स्नातक स्तर घरि के व्याख्याता पद से सेवानिवृत्त शिक्षक गिरिजानन्द झा 'अर्धनारीश्वर जे दु विषयमें (हिन्दी-अंग्रजी) स्नातकोत्तर रहितहुँ मातृभाषा मैथली लेल अपन कलम सदा चलबैत रहलाह अछि, हिनक पहिलक्रम के कविता कतिका कुमर मेलाक दर्शन कराने छैक। देवधर्म के साक्षी रखैत कतेको गाम में सय साल से एहन आयोजन होईछ आ कुश्ती दंगल सेहो आयोजित रहैत अछि, जाहिमें खलीफा केर बुता आ दाऊ प्रदर्शनक अवसर भेटैत छैक, परंच से संस्कृतिक जगह पर बीजे० आरकेस्ट्रा आ कैसेट पर पॉपगीत चकमक विजुलीक इंजोत आ कान फारय जोकर ध्वनि विस्तारक यन्त्रक संग एक हैज नर्तकीक नृत्य से कोलाहल लगेछ। अगिला जगह छेकिकए बिराजमान दर्शको बीच-बीच में नृत्य आ सीटी बजबैत पछिला दर्शक के देखबानें बाधा उपस्थित करैत छैक। हो-हल्लाक बीच साटा पर आयल कलाकार टीमकें हरेक नाच पर टाका इनाम देबाक नव धनाढ्य के एक खास प्रतियोगिता बुझाईत छैक। जे शहर से बन्दा उगाही कए आ ठिकेदारी से मेल आमदनी के बकशिश में लुटाबैत छैक। गाममें जापरि लोक बसल रहताह ता ई कतिकाकुमर पूजा होईत रहत। परंच आधुनिक रूप लैत सांस्कृतिक कार्यक्रम में अपसंस्कृतिक समावेश नहिं होअय ताहि लेल कवि चिन्तित देखेलाड, तें विसर्जन में जे शाही खर्च आ दारू पीवकए जूलूस निकलैत छैक ताही लेल शासन-प्रशासन सेहो फिरीशान रहैत अछि 'मसियाले रहब हे कतिकाकुमर' उत्प्रेरित करय योग्य कविताक श्रेणीमें स्थापित मेल अछि।
दोखी कविता में प्रियतम से भेंट आ वार्ता उपरान्त पुराना जमानाक नुक्का चोरिस दलान परसँ घर जायब आयन के नब पिढ़ी नहि पसिन्न करत। ओकरा में खुलापन दिनोदिन आरों बेसीये मेल जेतैक। कारण स्पष्ट अछि, एहमें संचारक साधन मोबाईल-पेजर टी०वी-कमप्यूटर आ रंगीन सचित्र व्यस्क लेल पत्रिका आ सीनेमाक अडल्ट फिल्मक' योगदान छैक। आ से बियौहति नायिका झटदय अपनबैत छैक ओ इहो कहैत छैक जे पिढीदर पीढ़ी से जे अनुवांशिक गुण आयल छैक, डी एन ए० रिर्पोट बताबैत अछि जे पहिलुका लोक अपनेलक तँ अखनुका नवलोक कोना परहेज नहत। बादल केर रंग आसमानी पिया हमर चढ़त्त जवानी यौ. गीत से मधुश्रावनीक मधुमय वातावरण बनैत देखल गेल अछि। आब में फुल लोदनिहारि पल-पलक वार्ता पति से फोन पर करैत छैक। आबय वाला दिन में बाप पित्ती जेठमा के समय दम्पति आपसमें फदियाइत से कोनोटा अचरज नहिं। डिनीया मिजेबाक जमाना लदि गेल। सबटा समयक तीब्रता दोष थिकैक। मनुखक खोज कविता नव आयाम दिश डेग बढ़ावैत जे जेहेन से तेहन समुच्य में रहेछ। सेट ब्योरी में क्रिकेट खिलाड़ी के बैइट-बॉल-बिकेट आ कैप-पाइढ संग देखल जाइछ ते कतेको उदाहरण से क्षेत्रीय दल सहित उभयनिष्ट सेट लेल ताकीद कयल गेल अछि, मनुसंतानक बीच लोककल्याण काज लेल पाँचो गोटेक मिलान विशुद्ध मुन्नुख्क सेट पतनुकान लेने अछि। कवि विज्ञान कविता भस्मासुरी सिधान्त में सेहो बहुत किछु गप्प केयने छथि। बस्तुतः भस्मासुर मिथक नहि सिद्धान्त थीक अपने रोपल गाछी होईत छैक भूताहि। पोसा आतंकवादी जहन बात माननाई अनठबैत छैक आ विपरीत काज करैत छैक, विनाशकारी पसाही के मिजहेबाक अत्यन्त चिन्ताक पड़ी रहेछ, जेनाकि अविवेकी भस्मासुर के वरदान देला पर त्रिनेत्र शिवके स्वयं पराई पड़लैक आ भोगय पड़लैक।
संस्कृत में आनर्स कवि मुटकुन झा शिक्षक पेशा में मिथिला से बाहर रहैत छथि, ओत्तय ओ अहर्निस मातृभाषाक सेवा में जुटल रहैत छथि। हिनक रचना समुचित धर्म शिर्षक में देखावटी आ पाखंड पर प्रहार कहैत निरन्तर दिव्य निजकर्म करवाक विचार भाव दरसेलनि अछि। उपदेश तँ दोसरे लेल होईछ। सकुचल आंगन में कवि रहेत छथि जाहि आंगन में बुढ़ नहि, चौरामें तुलसीक गाछ नहिं से छूछून लगैत छैक। संस्कार आ संस्कृति कर दर्शन सेहो केरलनि अछि।
हृदय आंगन में जे अति कुंठित भेल छैक ताहि के इतिहास बुझि नब पीढ़ी मानव परायण के महत्व बुझथि, ताहि लेल अपील कयल गेल अछि। चूप कियैछी राजूयौ कविता में जाति-पातिक सीमा छोड़ि मिथिला मुक्तिक लेल एकता पर वल देलनि संगहि मिथिला राज्य हेतु मुखर भए बाजब-चुप्पी तोड़न वाजीव थीक। गामक मनोव्यथा में कवि गौओं निशेबाज से खास के युवा वर्गक नशापान कारणें सम्य लोक गामसँ पलायन केलाह आ मजबूरी में अशुद्ध वायु श्वांस ल' रहलाह अछि। गाम्य महिमा जानि हकार दै सन लागत। दयाकान्त झाक दीर्घ कविता महाकुमंक दर्शन बस्तुतः कराबैत छैक। लयबद्ध आ गेयात्मक छैक। नीति बचन में मूलबात जे उभरि के आयल अछि से छी बजनिहार प्रथमः अन्तःकरण में स्वयं देखथि। विलोम पथ में कवि मानव के संकुचित भेदभाव दिश सचेत करैत छैक।
शोसयोलॉजी से एम०ए० घरि शिक्षित राजनीतिक कार्यकर्ता राजीव कुमार कंठ अपन कवित्वक प्रसार विभिन्न मंच से सेहो केने छथि। अल्लाह भगवान में खपड़ा छार्दैवाला कारीगर छदू मियाँक संदर्भ बहुत किछु जनेलाह अछि। आब हिन्दू मोसलीम कट्टरता जाहि कारणे बदि रहल अछि जे सामाजिक तानावाना लेल चिन्ताक विषय अछि। गर्मागरम पौपकौर्न अपना परिश्रमक पाई में से किनबाक भौजीक प्रति ई अनुराग मिथिले में मात्र देखाइत छैक। मिथिलाराज में कवि अपन संवेदना प्रकट केलनि अछि। मठाधीश लोकनि साहित्य एकेडमी सभा आदि में अपनैती पर जे जोर लगबैत अछि तै पर करारा प्रहार गेल अछि। कवि बुद्धिनाथ झा युग-युम धावित यात्री में गरीबी अपढ़ पिता आ मैटुअर के हीनभाव से उपर उठि देखेबाक खगौट बतेलनि अछि युग कवि यात्रीजीक प्रति ई अनुपम श्रद्धांजलि अछि। किछु नीति बचन पद गेयात्मक लागल। पूतौहक संग केहेन परिहास, तें डींग हाकयसँ परहेज करबापर जोर देलनि अछि। बदलल समीकरण में पेट फुल्लाक घोषि निश्चये कनि सटकल।
विनय कुमारं मिश्र गीतकार छथि। ओ अपन सरस्वती वन्दना सँ महिमा मंडित तथ्य परसलनि अछि। तीनू गीतक माव
मिथिलाक आचार व्यवहार से परिपूर्ण अछि।
कवि सतीश चन्द्र झाक दोसर रचना अन्हरिया में मगजोगनीक चकमक आ पुतिंगाक उड़ान सँ मन प्रफुल्लित होयब सन्न छैक। शांत चुप्पी के तोड़य लेल हुनका ड्राइंग रूम में लाफिंग बुद्धा आ डोलैत सर्कस करैत गुड़िया से प्रेरणा भए कुराइत रहैत छन्हि, प्रेरणादायी एहि कविता से सम्बल भेटैत छैक। अमन कुमार झा बुधियारीक एहसास..... में बहुत किछ एहसास करौलनि अछि। पत्नीक मुश्कि पर आशंका मेल सन्ता मध्यान्तर में आबि देखू तँ आरो सोलह श्रृंगार सन कविता बनैत रहत। हाथीक आत्मा में कवि इहो कहलनि जे मनुख जाति पाति में बाँटि लहासो जरेबाकाल लीला काकासन लीला ठार करैत छैक। डा0 संतोष कुमार झा मायक चेतौनी के नीकजका रखलनि अछि। पुरान समय से ल' के वर्तमान घरि गर्ल फेण्डक संग सतीत्व पर प्रश्नचिन्ह लगैत छैक। आनो कविता रोचक अछि। विजय शंकर मल्लिक सुधापत्ति के जागिजाऊ हृदयग्राही छैक। टटका सिंगरहार में तुकबंदी धारावाहिकता रस से भरल अछि। सुनील मोहन ठाकुर फगुआक अथाह प्रेम पसारलनि पहुँ से समाद में उलहन दैत मातृभाषा जुनि विसरू नायिकाक मनोभाव दृष्टिगोचर भेल। कुमार मनीष अरविन्द निलहामलिकवाक बहन्ने पंचारण कर गाथा मोन पाड़ने छथि, पाठक के स्वयं सब उपरा उपरि कविता पढ़क अवसर भेटत । ई एकटा नीक संग्रह बनि पड़ल अछि। पोथी मूल्य एक सय टाका छैक। २
बिहैन कथा: वियाह गीतक दियेमान
एक राति लगनमे पंडिताई करय नागे चौधरी जी गेल रहथि। गामेक बेचू ठाकुर ओतय सेहो जजमैनका खातीर वियाहमे पहुंचे रहय। सब बिध आ भोजन उपरान्त दूनू गोटय संगहि रतिगरे विदा भेला। बीच पांतर बाटमे गीत गायनके चौल पर वार्ता दूनू व्यक्ति के बीच होती रहल। पंडी जी कहलखिन आब गीत - गारि सुनि मन अकक्ष भ' उठैत अछि। से नै तँ अपन ई धंधा छोरि ऐ चुनावी अनघौलमे अपनो सब प्रत्याशी बनि वोटमे ठाढ़ो भ' जाऊं। पंडीजी दियादीमे जेरगर रहने सुरक्षित जीत हुअय ले वार्ड पंचमे आ ठाकुर जी समितिमे उम्मीदवार बनि गेला। से समिति सदस्यमे एघारा रहैत जीतल आ पंचो पद सँ ओ लसकि गेला। फेर हुनका वियाहक विनोदी गीत सोहनगर बुझाए लगलैन- "दाई लवा छिरियाऊ - बाई बिछि बिछी खाऊं....... हमर पंडित अहाँक पंडिताइन केँ संगहि सुताऊ।। लौउईनिया केँ चिल्का रँग विरंग भेल- बरवरनाके जनमल भरिघर भेल .... हे गै बहिना।। आ पुश्तैनी काजमे पुनः समरसता लेल दूनू जुटि गेलाह!
-लाल देव कामत मो० ७६३१३९०७६१ अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.५.कुमार मनोज कश्यप- लघुकथा- यथावत कुमार मनोज कश्यप
लघुकथा- यथावत
चारिये साल के उमर सs ओ कूड़ा बीछs लागल रहै .... भरि दिन लोकक घरक आगू, गली-कुची, सड़क कात, कूड़ा-कचड़ा के ढ़ेर मे सs काजक चीज जेना बोतल, धातुक टूटल-फूटल सामान, पॉलीथिन आदि बिछि कs ओकरा साफ करै आ कबाड़ी हाथे बेचि आबै। भरि दिन मे बड्ड बेसी तs पचास-साठि रूपया होई जे ओ अपन माय के साँझ मे सौंपि दई। ओकर पूरा परिवार .... माय, बाप, भाय, बहिन .... सभ एहि खानदानी पेशा मे लागल! ओकर अल्प वयस, जट्टा सन केश, बहैत नाक, मैल सs कारी भेल हाथ-मुँह, मैल-किट्ट फाटल वस्त्र आ ठिठुरैत जाड़ मे कूड़ा के ढ़ेर के छिड़िया कs किछु ताकैत खोजी आँखि-हाथ .... कोनो विदेशी फोटोग्राफर के लेल एकटा विषय बनि गेलै!
सुनै छियै ओकरा ओहि फोटो लेल अंतर्राष्ट्रीय पुरस्कार सेहो भेटलै। आ जे सब सs पैघ बात भेलै से छलै पश्चिमी मीडिया मे भारत मे व्याप्त बाल-श्रम, बाल-अधिकार, अशिक्षा, गरीबी, भूखमरी आदि विषय पर गर्मागरम बहस के एक बेर फेर सुनगा देब।
ओ छौंड़ी एहि सभ सs अनभिज्ञ एखनो ओहिना कूड़ा बिछिते छै।
-कुमार मनोज कश्यप सम्प्रति: भारत सरकारक उप-सचिव, संपर्क: सी-11, टावर-4, टाइप-5, किदवई नगर पूर्व (दिल्ली हाट के सामने), नई दिल्ली-110023 # 9810811850 ईमेल: writetokmanoj@gmail.com अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। २.६.आचार्य रामानंद मंडल-शुभांगी आचार्य रामानंद मंडल शुभांगी रिटायर्ड डीएसपी रंजीत प्रसाद विधुर रहलन। कोनो धिया पुता न रहय।हुनकर एगो दोस्त रहय उमाकांत ।वो हुनकर पुरहित सेहो रहय।दुनू दोस्त खूब शतरंज खेले।कखुंतो डीएसपी साहेब जीत जाय त कखुंतो पुरहित जी।अंतीम जीत पुरहित जीये के होय। एकटा दिन पुरहित जी डीएसपी साहेब के कहलन -अंहा के लगभग बीस बिघा जमीन हय। पक्का हबेली हय।परंच घरनी बिना सब सुना हय। अंहा विआह न बड़े क लैय छी। डीएसपी साहेब कहलन -अइ बुढारी मे के अपन बेटी से हमरा से बिआह करतैय।मन त हमरो होइ हय कि कोनो वारिस हो जाय। पुरहित जी कहलन -हम जोगार लगा देब।परंच अइमे कुछ रुपैया खर्च करे के होयत। लगभग पचीस हजार लागत। डीएसपी साहेब कहलन -कोनो बात न हय।हम वारिस के लेल रुपैया खर्च करब। कनिका दिन के बाद पुरहित जी बगल के गांव मे डीएसपी साहेब के एगो स्वजातीय गरीब आदमी मोहन प्रसाद के पचीस वर्षीय लरकी के पता चलल। पुरहित जी मोहन प्रसाद के इंहा गेलन। मोहन प्रसाद -प्रणाम पुरहित जी। पुरहित जी -आयुष्मान। मोहन प्रसाद -अपने कोन काज से अइली हय। पुरहित जी -ज्ञात भेल हय कि अंहा के बेटी के बिआह रूपैया के अभाव मे न हो रहल हय। अंहा बड चिंतित रहय छी। मोहन प्रसाद -जी। पुरहित जी। पुरहित जी -त इ पुरहित कोन काज के।हम एगो लरिका के जनैय छी।लरिका रिटायर्ड डीएसपी हय।वो विधुर छतन। कोनो आल औलाद न हय।जमीन जायदाद के कोनो कमी न हय।वो पड़ोसी गांव के हतन। मोहन प्रसाद - जी पुरहित जी। डीएसपी साहेब के कोन न जनैत हय।हम अपन बेटी के हुनका से बिआह करे के लेल तैयार छी।परंच हम विपन्न छी। पुरहित जी -बिआह करे के लेल हम पच्चीस हजार रूपैया देइ छी। मोहन प्रसाद रुपैया पाके के बजलन -पुरहित जी।बिआह के शुभ लग्न देखल जाव। पुरहित जी मिथिला पंचांग खोललैन आ पढैत बजलन -अही महिना के एकतीस तारीख के शुभ लगन हय।आब बिआह के सर्वजाम करूं। मोहन प्रसाद -जी। पुरहित जी। पुरहित जी बजलन -आबि हम जाइत छी।छेका -छेकी के कोनो बात न। सीधे दिन पर बिबाह होएत। पुरहित जी डीएसपी साहेब के इंहा अयलन आ सभ बात बतैलन। एनी मोहन प्रसाद सभ बात अपन पत्नी के बतैलन। पत्नी खुश होइत बोलल -शुभांगी के बड शुभ लक्षण हय।जे ऐते प्रतिष्ठित आ धनी वर मिललय। शुभांगी सभ बात सुनैत रहय। रिटायर्ड डीएसपी मतलब साठ बरिस के लरिका हय।आंखि से आंसू छलक गेल।परंच माय बाप के विपन्नता के देखैत करेजा के पाथर बना लेलक। तय दिन पर डीएसपी साहेब आ शुभांगी के बिआह संपन्न भे गेल।दिन बितैत रहय। शुभांगी आ चालिस वर्षीय पुरहित जी के संबंध भौजाई आ देवर जेका स्थापित भे गेल।परंच बातचीत संबोधन जजमानिन आ पुरहित जी होइत रहे। बरखे अंदर मे शुभांगी गर्भवती भे गेल।आ दोसर बरख के शुरुआत मे शुभांगी एगो स्वस्थ आ सुंदर लरिका के जन्म देलक। साल बरख के बाद अचानक हार्ट अटैक से डीएसपी साहेब चल बसलैन। शुभांगी के उपर दुःख के पहाड़ गिर गेल। शुभांगी के अइ विपत्ति में सहारा बनलन पुरहित जी।परंच इ सहारा केना प्रेम मे बदल गेल से पता न चलल।प्रेम बासना मे बदल गेल।बासना के खेल चलैत रहल। आबि शुभांगी के लरिका भानु प्रताप युवा भे गेल। शुभांगी अपन बेटा के छत्रछाया में जीवन व्यतीत करे लागल। पुरहित जी गांव के महादेव मठ के महंत बन गेलन। -आचार्य रामानंद मंडल सीतामढ़ी। अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। पद्य ३.१.प्रणव कुमार झा-आदित्य एला : तिला संक्रान्ति ३.२.राज किशोर मिश्र- पूर्णिमा ३.३.प्रमोद झा 'गोकुल'-उद्घोषण ३.४.जगदानन्द झा 'मनु'-३० टा हाइकू ३.१.प्रणव कुमार झा-आदित्य एला : तिला संक्रान्ति प्रणव कुमार झा आदित्य एला : तिला संक्रान्ति उदित होइत आ डूबैत अहाँके हम नित्य देखलहु अछि तपिश पाबि क अहाँक हम अमृत नित्य सेंकलहु अछि। सुनु आदित्य अहाँके देवता मानलहु सदिखन हमसभ अहाँके लग आबाए के अछि, ई ज़िद ठानलहु सदिखन हमसभ॥
नदी, सागर, ई पर्वत, वन अहीं आबाद करय छी धरा पर सृष्टि के, अहीं त जिंदाबाद करय छी। हमरा बूझल अछि अहाँक तपस्या, त्याग सेहो अहाँक प्रलय के आगि समेटने अहाँ दिन राति जरय छी।
सुनल अछि रुकि गेल छल रथ, सती के शाप से नभ में बुझिके फल श्री हनुमान जी राखि नेने छलाह मुख में। रुकल संसार सेहो अहाँ संग, दिवाकर अहाँ कहाबय छी कोनो टा सभ्यता होय, पूजय अछि सब अहाँके जग में॥
सुनु आदित्य अहाँसे फेर कनिक किछू बात कर के अछि लगिच आबिकऽ अहाँक अहाँसे भेंट-घांट करऽ के अछि अहाँके आगिमें लिपटल किछ-एक और राज खोलब हम हम भारत भू से एलहु अछि, अहाँके बात करबाक अछि। [प्रणव कुमार झा, राष्ट्रीय परीक्षा बोर्ड, नई दिल्ली] अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। ३.२.राज किशोर मिश्र- पूर्णिमा राज किशोर मिश्र पूर्णिमा प्रतिपदा सँ पूर्णिमा , नहु-नहु बढ़ैत चन्द्रमा।
शिशु शशि शिव सिर सोहल, उगल अकास शतदल सन सोम, तपत दिवाकर जनु सेराएल, हिमकर बनि पुनि आओल व्योम।
चाननि सँ पसाहनि कऽ, चमकि रहल अछि चान, भऽ रहल अछि आसमान मे, पूर्णिमा-अनुष्ठान ।
अंबर मे अछि जनु राजतंत्र, तारासभ चूनल नृपति ,चन्द्र।
भऽ रहल पूर्णमासीक तैयारी, बढ़ल सुधाकर-सुन्दरता भारी।
गगन बनल अछि रङमञ्च, आयोजन पूरब भर, परञ्च।
चानी सन चाननि सँ सजल, वसुधा आओर अकास, दू लोक मे भऽ रहल उत्सव , पसरल दिव्य प्रकास।
पूर्णिमा के राति मे , केहेन सुदर्शन चान ! सिंगारक सोलह कला सँ शोभित, चमकल क्षितिज-मचान।
एहेन भव्य रातिक ओहि पार , की छै? पसरल घोर अन्हार ।
उजर जोति सँ सुशोभित जखन कुमुदबांधव, इन्द्रप्रस्थ केँ छोड़ि विपिन मे भटकैथ पांडव।
अन्हार मे ओँघरा क' किछु दिन पहिने आएल, तिमिर-देश सँ तारापति छथि भागि पड़ाएल।
नीक जँ होइ छै इजोत, तँ के छथि ध्वांतक सर्जनकर्ता ? कोन परोजन छलैक एक्कर ? रहितै इजोतक खेत परता ।
हँ, जेँ दुक्ख छै ,तेँ कर्म-कोसिस, नहि तँ अकर्मण्य नर होइत, विधिक रचना सोचल-विचारल , नहि तँ डर हारिक' नहि होइत।
जगत् अमावस्या सन अछि , हेरय पड़ैछ पूर्णिमा , चानक रही धेने पछोड़ , पसरत इजोतक गरिमा ।
गहनक बाद उग्रास, तहन पोखरि-इनार मे इंदु-प्रतिबिम्ब, तमिस्त्राक वर्चस्व जतय, सुरक्षित रहय इजोतक डिम्ब ।
खैर,फेर अलोपित होएत नभ सँ, पुनिमा के सुंदर चान, तेँ , विधु तिमिर मे जीबा केँ, क' रहलाह अछि ओरिआन।
गुम-सुम भेल चन्द्रमा , कात-करओटे छथि पड़ाइत, अन्हारक शासन मे हिनक इजोत क्रमश: घटल जाइत ।
ओ ताकथु बाट शुक्ल-पक्षक , तैओ त' हुनकर तिथि निजगुत, मनुक्ख-जिनगी मे धवल-पक्ष, ओहो अनिश्चित,अछि अजगुत !
पुनिम-अमावस-चक्र मे , फँसल रहैत छथि चान , विधाता एहने रचल सृष्टि, की करताह श्री मान् ?
सुख-वैभव नहि रहैछ थिर, एहने बनल विधान , नहि भड़की दु:ख देखि कऽ, सुख-दुख बूझि समान।
सृष्टिक जेहेन व्यवस्था, ओहि मे जीबऽ पड़तै, अभिलाषा के अहंकार, ओकरा लीबऽ पड़तै । अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। ३.३.प्रमोद झा 'गोकुल'-उद्घोषण प्रमोद झा 'गोकुल' उद्घोषण
बाजव सुकर करब दुस्कर लड़ैब बटेर मारब तीतर गप्पक तोप सत्यक लोप माथ पर टोप हम छी पोप के कखन उड़ब के कतय धसब कखन के खसब जँ नै सहचेतब सब स्वतन्त्र मूहँक तन्त्र नै लोक तन्त्र सौंसे षरयन्त्र शकुनिक पासा कौरवक तमासा पाण्डवक हतासा मूक भीष्मक आशा एक नै सहस्र द्रौपदी अजस्र करय निवस्त्र दुशासन निडर भूख ज्वाल श्रमिक बेहाल बैमान नेहाल बेताल ताल नेताक धमाल मर्राइछ काल नेनाक लोहछन दूध दूध क्रन्दन क्यो नै एहन सदय सज्जन अधर पर तैखन कय देतै लेपन पिठारोक तत्क्षण यैह स्वेतक्रांति उद्घोषण ! - प्रमोद झा 'गोकुल', दीप, मधुवनी (विहार) फोन-9871779851 अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। ३.४.जगदानन्द झा 'मनु'-३० टा हाइकू जगदानन्द झा 'मनु' तीसटा हाइकु १ रामशरण राम शरण आबि रामक भेला २ काया आ माया धरतीपर चाही सबकियोके ३ बहुते नेता जीतबसँ पहिने चोर छलाह ४ आजुक नेता बड़का डाकू भेला जीतला बाद ५ गामक नेता बिन पेंदीकेँ लोटा काजक नहि ६ बौहक नाम मोछपर द ताव भोट मांगैत ७ ताड़ी बेच क चमड़ी चमका क नेता बनला ८ सुपक भांटा दलबदलू नेता एक्के रंगकेँ ९ दूर नेतासँ नहि जनि कखन पलैट जेए १० हारल नेता आ छोरल कनियाँ बड्ड घिनाबै ११ प्रेत देखलों नहि तँ कोनो नेता देख लिअ ने १२ गिरगिटकेँ रंग बदलनाइ के सिखेलक १३ राजनीतिसँ हम सिखलहुँ की गूँह गिजब १४ कपट मोने समाजमे सम्मान उपकार नै १५ अप्पन लेल नियम बदलै छै आन चूल्हामे १६ मुँहक जोड़ धनक बलजोर राज करै छै १७ उज्जर नहि कोयला दलालीमे कारी होएब १८ मुर्गा सस्ता धर्म बचत कोना साग महग १८ नै अरजब गरीब कहायब हम्मर मोन २० गामक भोज जन्म मरनपर जीवन भरि २१ बापकेँ साग सासुरमे पापाजी चलन नीक २२ मोनक सीमा खत्तम नहि हेतै जा धरि जीव २३ बारीमे साग दुरापर पाहुन चाहै छै माछ २४ चुप्पी नीक छै तहन हल्ला किए सब जनै छै २५ परिवारमे खटपट किएक नाम खातिर २६ हम खुश छी तेँ एखन कतेको बड़ दुखि छै २७ मायक शौख पिता केर सपना जगिते खत्म २८ कनियाँ बुझे एतेक विद्वान के एहि जगमे २९ प्रेम आखर दुखे बहैत नोर कियो पढ़त ३० जीतसँ नीक प्रेममे हारब छै के बुझलक - जगदानन्द झा 'मनु', मोबाइल नंबर ९२१२ ४६ १००६ अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।
Wa) o oe eae ne Me Seem ihc ig La Poa i =~ A सर » ~~ ie 7 fai aes SS “९ A Be ee ei. ris gas ; ees det a freee a
जि is
शव Tory एवाजायमान छत | ANAT जैं जयज Ast ANAS Ba | TAS कठेत TIT TET छत । VSIA Tor थवि aaa छत । CUS माता ATS CHT बैठा वहन छत | एम Fre, ey ond aa ote a जें शतक Cra कर वतन BAe ।शाशवठिऊ श्रठेवीक ACA YS NIT GATT एकें OA ठाम रमशि pra fg जें MIT BS Bee TAT | श्वठेवीक कठतनि - TTY GATS थक Wa Gea ast उभन्नाव Pgs TA ale | at Foie. चिट det an सलाएशा ही , aerers नमन Seatw ही । at जन्न शानीक खवुव ही Was उय at WA मूव कव'क TA CNH A THO GT TH Mat AIG ही | Gila शव TIS TI'S THA POSH AS AT FIAT AAAS नमन FAS ही । st wy HY act एप जमालिऊ aff | af ठी अकव GoM कांवग ही । ag जभऊक चि्मीग Baa aE | चाजि A कभत qed sae WIA TOR @ AR-ai नमन eas ही py ans एम जिनकव MASTS Fat कथन GIS afS SHS vaeT}s SH नमन Tew ही । चावायन ! ae FA CHAOS IPT आ HATH BITS | THAT wT A ants उणब्रान मैं थ-6क -शमावव | OT शव शुजत्र TAG | TY are arse , AG cH erates , करउट्का कशश्षांदी at जन्नठक Goats कांवग शी Rae नमन sto ही । Ava ath CAO! at BTS OTT जिनकव मठियां नठि जात्नैड BAA , खिनकव भठिया SH OHTA ATT कथत Gt WSS aoe शवमाएसा TT Sets ही wT! acts va arte Area we af । et OS ahh Sq मैं मूव ही | AAPA | ast oes TTS BG AT Bit कव'क GA एछान कन जैं मश-फर्म anh adore stat aa मर्वेच एने ही । GIT जी SWS GAA - a Bors GATS जांशी गीवन्रव OIA श्वक्रसाड़यक BS कद ASAT WIS TR TART, किक oe छिवकांत HATS PAS लांतजां TAT झतथि | wa fig wae FH कठतशिन - ya ASa | acct PAT CA | ST al शव शुजत ही । athe यच एप एल कमनां aE एम माँ ST aT Te । AAS SARA - HHS | रुप GIS Asta Was ही शा BATTS CHS ATT VST डी । पट माथन्न ! ons or eas ठिउ cera ज श्व्लों रुपया भिश्व । श्रठेवीक CH AW TA शव GIA BT TA SAAT - WAIT | अनतवक Pat TT | ऊँ , CHA AA ७५ at जनिशन टमयां जैन TH । fear सी ats BAA - COREA DIAN शीक्षव GAT GAT SEAR SAT काने एप aS are aris at अकाले जे कृतक Ah cor । Sera ath एम्ा nea CART । fre stard an किवव शान ay ताशतशिन | एमज्रनज्रशुव ASRS CH VAT HT VOT थाम TR एनलशिव ।
ee af । ७ शर्ठिजा Ura जे aor मन एकें कार्ू एप areI BY at sey Fours एकें afar FAS aff | जनक नाथ जे वांजा एज जनिथन दिंगा एम ताभत AES BATS, एजएला WIA AS TIT aR कद Ags oT gS A | TAT ANAT are alate SO Sorat कद OI APA AGMA कद AAPA जाशाप्काव SAN | sear एतांकचिकक ast Rap AT OPAAG EAE , OHA WAR BAHAS ATA कर API BIT wah | ave aoa sore {eae एताकनि शवमाएगा Rae शान कद एयाऊ BAT CRA SA एम AAI एजएला HIG GAS APTA SS MEAS GAT ASA A AIT FAT BAS, WATT AAS SCOT HHS जैं वका PAT | शव toy at ert Tat उवऊ ARS उशन्नाचक GATT कद CU AAS HA BALE | WOT, JETTA AAA TIA SHO OAT HAH ATT कद TINS on WES BT | ROT BATS Fa TST थठन AF एलायऊ BA एज OT UAH ges wat माज ही , ७ जन्न श्रकसार्थक जाथक RD af था ७ aes Aime Age थाम GS BF | SSM FOS AAT SAS एल ATS OAT HB एप VHT WAY TAT Tes Bf, HTT aT एम की Fea GT | TS TEAS fa कवर aT श्रक TH छाठी TH afi शन Raga ata छिड़ PPA जवाऊन HATO नावायनक ATT AS वही | GAT जी Ss BAT - of कठि शत्वानकाव शवायन शवभार्थए्ड़ा CHAS TAT ale ST asa BA CAS | चावायलक Fats wa ate श्रठेवीक OTe "ऊँ Fo ats" ABA FP जाश कवर FATT । ७ AT VAT BAI एस AYO CMT जुथाशना HR जनिशन BRS MES BATE एस एठ AAPA ! ach रुपया शव HA TAG | PH शा HAC जे afte wa श्रठेवीक AM SF एप aca करऊटका aaa Arai एकतशि । ‘eae एप एजएला aT TS frat नि TAS Bare | TST सीन एजएला weaned Bis वित्वाथती ae झत wera a Choos aT जैं, GN GETS Ray जैजुकाव जैं शा aT cia ARs शुजाम जें शाशवठिऊ Ade va GET Gat FF aS प्कतनि । ७ जनिथन लाथ एस AL bai at Te कमतनथन Oo Hose WITT ACTS TH ACIS BARAT | Yt आ जीन एकें दिंजा कवर ब्राता Fre Ste at एमाजव Gta aor quits facts OP WAST AT ANAS छत । WAST OT एम अक-एमांजवक RO TS TATA छात्र GFF GTS BA | GIS SIS SAAT at hrs शाचि YE ws Cl BA | NG AE कृत शा कत जैं तमत ARO छत | CCS CURETT CHAS AAA Wat शव AD एतत AVY BAST GAS AHI G CHA छत | OF FT श्वठेवीक CHM एम OIA GATT AHS TATE | ठाथ एम नें थ, छक aT AAT TG BAS | ONT शशि ,कपत जन ATA AR BS जन HIATT Fe, AT OT SIT, कांच एम 84, AT एम OS, AS एम AGTH Aas शव सीवरजक छान आ शाम AAT
afte, at एमुख मैं खेद , बाज at जन्न शुकावक aA मैं yrs wy शान TI एम AGS TRS Swe श्रकथ GATT HH एमशि HSS SI | एज GATT WAITS सेवन एम जा pra छथि , tae SH WS जे जैजावक ASIN , 2, उच्निसा,जुशूत [APT at एनाजव BOAT ae SH and कन जैं एनशि oneatw SA । अकव Aas जिनकव SF TH शा asset YRS aff a SIs Jor FOS aT AST मैं Ge wR IST AE, ATT TPA SH जन्न किड़ CAI STS एलायऊ af । FR A कठतनि - ATS ! as रुप APT BPA WAS ही, एजएला a | PT एम GoPro fora जी ore VI AG BAe | थक AAT Sy ahh जन्न CHa शा कषजितताकतनि TH ASA शव GIT FOS MAS FTH जी ATS VSS AS थना AOSTA BAe | SoH जी कठतनि - TAA | GHA TST FASS ATT SPT | जनाऊन एतांक,शरू शा POS AAS AS शर्यन्राजन नावायन CT TAS aE | Bs Sot जठिऊ CAA at CAAT आशय THM ACTA थी ठुविक Jat af | il sitet =o एजएला aae ARATE AOS BU । Hatt जठिऊ TAY WI H TT FNS छांठी , Wat a TT CHRIS Wars कांवन of Sto oH AV Fo BAT | खा wy vated BIT MTHS माया जैं ज्ञांशूऊ af | एज गन जैं Ura fos Sew Bf, Ree शान OA एप तांशत AS af, Woe a aes H TA saw BT | जमड Glas or wan fig Oe HPS MATCH BT | St ATG जैजाव WATS OH HAS aS at MACH जे VAT TTS Af! Ade FA BA GATS जैलाव PAS SAT | HATS जघय AH Ag Pea जायऊ aE था जूड्िकांत ATU | एमांजव एताकशात OTT HA जूकन aS । ७ जनक areata BAT FAT WAST -आंथांव HS WS AS । ७ IS Hs HAH YAS BVT at जैशठि जैश aH Hawt CH BAT | एऊँ जन्नठक जैठावक शीठविक Ase एप GMB | RAT GAT जनगमाजा BFA AAT Nee कठत O44 AE । ART SVS BAT - STUNTS Teal शव जन्न COT GSA जमऊ GSS ANT THAN Tt WIA जनार्मनक Aas wR ATS VA aes | w fairs ! ae सीवावायनक ATT OH AA TY | TST Frat एमांजव एक AST Uats CATT नठि छथि , एज BGS Tita Cs She मर ASAT | Has ASCHGT WAG SAT | जयज GSS जागी, core ctor at ऊाभभिवुव Ore BAT । act भऋनप्क aod कक | TAT APIS GY AACA, Ba, Gra शा जुाशाय जैं HAA YT IF CH HG BIS छाठी | AIGA TAIT CH AS जन्न OAS FH AAT | "ऊँ TOU चावालाय” wy जमज afwas ates HAF शुमाऊा aS । ce Pye yar! Sarat Saag aes Gt a मठे a anf Gals Pa धर्मक stat We एलायऊ aE | एज उभन्राव नावाथगक AIT एम जा PSA SY, GT FAT T शाशाावी TOM ITAA AAS BAT BY | जिचकद Ha शाश मूव wR OA AS, अठन art श्रकस PATA शान कर्म एप निशुरु TS
WTR cord we एनतथि at रुप af GETS Fa oN CHa | TT सी ! ठप aT OG ही , CU AT AH कक | ठुपवां AT AS IE H उवन DSaIs GAA fra | TAH GT Seah - Four | ae AF शव करऊएका Ay, कर्म at of afS एऊँ जैजाव aT et ब्िनकगऊां HRY Fes GF, WS Ga जन्न Gis SH ware wry ast Tas Ta एलायएऊ | FE एताकनिकक sed GY एज of जैजाव ule, न्रिज्ञाचणाज , COI ao जैं वठिऊ at seat omnis aeons Fo af | किड़ एताकनिकक ves af एज खा जैजाव Ae aan मैं Ges A af at ofS OF जमा TTS ATE । किक लाकि उड़्ब्रक ब्रि्ठाव एम शुच्रूढ़ उद ot RoI SAT BT एस एस शतक AE at THAT als we fog ETAT थठि Fae शव शक्रेंठताठ शष्टि CH GOS AAT AE TOT AAT AS | Hy एताकनिकक कथन aS CH as CHET जैजाव AAS WRT MI OT TET | कि स्वाकि STITH SITS जड़ा H THIS FAS छथिन we FY HOA खावुव CH ATT BAT । अटि शकाव Fa APTA सऊ जें अत-अतर्श ब्िांव CHO शिन | एह उभजी | ata रुप at SH OS aa TBAT Aro Sees ही । खा भवभार्थ ST TTT ATT a जैजाद FAT HA WG TAQ AAT AAS | ABST जैं OHSS GSA Zo, SAT था aa ay एकें BT कल OT जीकाद VW SAG झथि | ATS! Hs YE TBs शामानिकऊा जीकार्थ af । rit ah are ges at cars afS fai ag नवसूनवा Has दि कम एम MAS जन्न AGH शमागक TH जीकाव SS BY | aya एय AST ay एकें जांथन एम AUNT भान'क छांठी , एजकवां AIAG AIH TWA-TPS कभी WAS नाते GA STAG AF at VHT BAS AT IS af | एज कर्म शा कतकन Are af ,जिनकव Oga FAST शा मर्वेच नाम AIT SAS श्रष्टि,एज SORTER 39,Rz, जनाऊन, Saste PTs, zy, Se as , SEM, ae, angi शा aan कश एप जूशिऊ ,निवैजन slant Pg नाम मैं ब्िशाऊ at art afte जन ay एय अतभ-अतन कल एस UA OFF aS । शवयार्थ जे व्िश्वश TSA एकें AAI SA Wile Drea aS | एव AAS | of कान एप Ta CHT Beat शव जाठि OMAS GACT HA BATE एज रुप अली CH TOT वठत ही । थक जमय aw, श्वत्तिचाती निजामत Fou Tracts एम AGIA Bate | उथन रुप AAAS निशान जैं Cte TAT AeA BAD HT Seat ! A छान IGT aE ? CHT Cat ACTA NAA ts AAS? छा जन यथार्थ Bor BRT ATTY | Feast Seah - we ऊाऊ | Haars at HAT VOT SA प्याभक शुन्नन कक । कम FIST SS CF A श्वर्थ AG AGT aS | GS GT एम HIT CPA 3 ATT AS aS | जिनका ae cesar जे शकतिसयक aes कठत Ca aS Ras जन्न उऊक OT BFA AA Ty GOS Aa कश जवाऊउन HANI AT Sea GAS af | TT जेजावक Hf Hers at HAT एस लॉभत TES ale | Svat, fag at Pa - of Ste कल एम अकटि Crafters जवाऊन श्रकस व्िवाखगाय BY | WAT BOS जड़ा थांवी IHS एकें जनि VT AAP ATT कव'क छाठी | एज Aye, चिट Hae , SMT ,जिएऊँनिय,समऊा -शर्टकाव जे
WAT GAS | जौस शा WI एप EM SA GAS । ७ GAA Ags शान कर विधिन्निधान मैं AAS MAT BAIS EAT | उन शा जुथाथ CAS ७ जाछाऊ ATMA Fa जन AAS Bare | nA Pao at जशिया ऊँभत जे aT जनिथन AEP शूजा OT AIT TWO Bare | AAT मन URS 4S GIT CATS OIF BF । ७ जिशार्डन SAT Aw OPS में मूव Faas PATI SAT शानायायक AIT एम IS TES BAS | WATT VAT एम AEH ofS आएसजान्न BA । ae GR ANSTO OF जैजाव FS H Oree ब्ञाता ford Ves TARTS ७ भाय - Ae Ole , TIS, जशा-जैनैकी, Syren ,धन-थाद्य जे शविशूर्न घव TAS थनिलान A शवय LA wa ARCATA A] शव विछवन HAR AAMT । ७ श्रवाएनाऊ WH यथाजैऊऩ FA GS एय AOA FAQ FATE | oa कर्मक qu जैं अक PATIENT श्रठेवीक qate ate AAT GY ota एगताठ, AS ठाय GOP a GT HHA TUS Gare | AS TK HAT TH CH TET एजानाश TR ARRAS SF GR AAS | GIST जे IS ase AE WAC GA! UST AM ff Sm ७ ae any ar एततनि । आशय of वठि Arata fafa विधान at उखि UIA जैं OAT भकरुबुखक ATT कर ७ HAF शात्तैक Gia सैवम-भवय शनि Ht वठिऊ SAT उस APH FTAs शाठाव Race Ram ao BAe । ७ जनि थन जैऊउक Teo FACS थक HS HAIG GAS । यम AT, a, ATID ,शुराठाव. ATT TTT at TAA जे TT TES wR जनिशन व्रिथि-ब्िधान जे प्याभाजाज SAG BATS | ATS जन्न शान BES CTT छत । ७ Ais ois at एनौवानिक gH AGS wary ABS आवाथनां TAS SALE | TOT HWS we WEIN Bet ast निवज्व OA OLIN लशों FQ AAS ATT ‘PAT BIAS | OF जमयक TS af शवगार्थ OPTS छाऊा जाशाऊ WA जय मलाएउजऊणी ,व्िक्र-उखि मैं aft at Rate RST Cras Tea CMA gate एकें एनशद GA GF SH AAT! ART एक एमथि श्रठेवीक शुजवष्टिड़ wa ATS TA Sas | orqars fale विधान जैं Fray कद WA HS HA VT HAT | WA WT ७ GHGS GANS Ci खा AGS AHS शा NOTES AS ATT AHS पक शिकाठ ? THT ठाथ एम Ae I at FA लव शुजवऊाक BI aS | डा ONS ७ ATE जी जैं Seah - ergs | at तक ही ? at OR ठाय जें fe आलम शव शआयत ही ? WATT! AS HP शव शशत्वक AT Ga WAG AE | CHA TA एज AST TT OTTO | Ta A कठतनि - Servet ! रुप नावम ही । रुप acre WTS GepaT जें थठि ठाम श्ायत डी । नजएयुआ | ceil WHATS GF IM IT WET ७ जुभवण,ब्राउतीऊ A भूखा एकता शव wae oft कश Cr BAT | जिनका लाथ एम AA नाम es rE मेँ थ AAT का था RC शर्मा शावग HTT जिखन्नचक AS BY Oe एमब्रांथिएमन्र जशज्रावक टम APT ही | ASRS कठतनि - HAT | BATTS PAH रुप HEAT CHA एस DB CTH | TAT
ही AR Ages यालाप्यय (Naat GIT WS) HAT जी weress St FH कठनशिन - धुर्जा ! उभव्रन | Hgts TeeyT ABs af , THT A IDA जैजाव FAT एप नठि ANAS SAA, एज art रुपया TT | WaT जी कठतनि - ठप OAT Rais Gey Tes ai Bao ही , wa; खा aA are vem oft एमाक on AS aS | मलाधाक CATS, एल Oy anh HAS एलत CIR BES BAG, क्रक्फजक Fen GT एम AMAA ATT WA वठत GAN, ७ Wa NYS MTT GAS । ७ AH SA HT TH OT कद GGT BANE । ATT एम TAS GT OTT AS Bi । ७ eqs इतथि a cate TH Go जमऊा एय ASAT | PHA डताठ | जैजावक YP MATH उन्नत OAT चावायग एस AAA AAS at कियां जें ray Rat Baa | eT Analg आ जन are ang उऊ कक-निऊामठ Gan एकें माथ FST कद Te शधिशिव नमन कद ART | अविशिव कठतनि - जन्न IAS Stor एप Ca, ole sro Frome ! we धर्म एकें at PRT EAT HS ATS | SE AAS PAH TAG SAT wR Ho AES Ao AAS BAT | किड़ COA जौथाक जमर्थक BT wR Hy प्याभक | Se यथार्थ छान SH BET TIA BAT wa THe Aare CH । किड़ TOA afiicary anh एकें जन Cay AIT BAT Ba SE ASH & Ag wee डथिन , ale जें झनका एनत THY, शाथव at OAT IPR वैश ATS RAG BT | Hy GIA TAT एनाकनि मैं ज्रठाखन Cra सम at नियम एकें WIT TAS BAT | HU HATS Cla TOTAT SAT Oa fog Ne श्र्ठिजा एकें AGHIGT SRS BVT | oe Chorers CH Tat SRS BAT Ge Ho CHAI GH | aS में शान कर्म Fonte एताकनि vee जाजऊ aE at पकाएना िर्गय TS कद शत AT | थठि Ha एम THA DS FE HN AS HSA TACT HSA OTT AAA FQ जकथि , OF FOTA'S BT कक | छीसूभ A teat - ches | wa, of as Ras शष्धि , एज जैजाव aa FG (ने aE I खा शर्तों एकें जन'क A GMS VIS | ABH नाम जें अकठी aN ANT at एवम RT HTT HOA Bate , एज owes ANT एस निद्ञांज SCI जमिशन श्रकक आछाक MAT TAT Bate | 3 CSRs , wae, SMD एप वरऊ , एन्न-ए्रमीण एस विश्वन on लाज़ुक ATT OT
विदहे ४१० म अक १५ जनवरी २०२५ (वष १८ मास २०५ HH १०) | | 3 WAT GS | जौस शा एछाव एप AM SAT GAS । ७ SAAT gs शान se ब्िविज्िधान जैं AAD WIAA DAT BAS | ऊन aT जाबाथ एम वऊ ७ HITS FHM FS जन AS Bare । शानि,छुत,शाऊ at ET Sore जे as जनिथन AH शूजा एम AAT TSS झताठ | AA मन एम MAAR AS OH CAS OIF BA । ७ जिशाठन कावेउ he OS में मूव STMATS PMT SAT शानायामक AIA एम IG AES SAS | WIT VAT CI ACH ofS age इन । अक AR ater WA एम जैजाव जाशव FH ऊावश ब्वाता ors wes TARDE ७ WA - AAA Vist , CTY, जथा-जैनैकी, Aya, Toor ,धन-थाद्य जे शविशूर्म घव cae थतिठान at शवय eI we AAA AG शव OAT TAR TATE । ७ AACS TT H यशाजऊत् HA AT एप ASTI PR AAAS | aa कर्मक qua Has भिन मलात्याशी AAs qats ats Aa HF ove orate, BAS ठाथ GOP at BA एलाकनि AVS Sate | AS CH CT HAS नभी एम नलाय CATT FR 'एमाजव-एमाजव रीर्थ GR ATS | GIST Ft IS अजुइकवन QP ACA छत । USI AM sf Sm ७ aor ange fa wa । ary oF वठि साएज़ाअ fafa विधान at उजि Ora जे DHA AFSHAS AMAT Bo HAS mas Ga सैवभ-भवम anh जे वठिऊ जिएऊँपी wR TS TH A कतक श्ाठाव RAS नित्ञाज SAG GANS | ७ जनि थन HoH TRO FACS oF WE FAIS BAe । TT ,नियय,श्वाजन,शानाथाय ,शरालाव, Ate ,धान at जगाथि जे ars feo wR aires ब्रिवि-व्रिधान जे प्याभााज PAT BATS | AAS Ha TIT BB OFF छत । ७ ahs oye a hare wy HAHA Otay Age आवाथना SAS SAE | चाभ-एमुख मैं श्र wR WEIN जुबर्म Gat निवजव OIA एस मन aT कद AAT ATT PAT छाताठ | OF WIS AS aS शवगार्थ ऊड़त्रक Stor जाशाऊ जूर्य जय मलात्उऊजी ,व्िक्ष-उजि जे सविशूर्न an Aaa RS Tray TAA Sens श्रठेवीक CH ora cA Gf SPT अनाठ। TRA & एमथि श्रठेवीक शजत्रष्ठिड़ wa क्नका नमन was | उनका fafa विधान जैं Arar कद माथ Wt कद नमन TARA | WATT ७ ONS BUS Ci डा WO आकाव aT WUC GAS थावी HSH शिकाठ ? ठियका टाथ एय जीना A आ श्रथ लव शुजब्ऊजाक छान AE | डा ONES ७ WIG GF कठतनि - TeIges | act एक ही ? aN ठाघ जैं AS ae शव शआयत ही ? GATT! FS HP शव अनएनक PAT © GAG aS | TAT A एज AST एटा HAST | ARG A Seay - Fawr! OTA ही । ठप asics WSs Vesa H af Sry श्वायत डी । fea! CH उभव्रावक GF OIG CIS WEN ७ HUI ATES A भूखा एकता शव wae afta कद Cros Bf | rT लाथ एय AP नाम जैं बच्रस,शाथरद्ा नें थे aA रुक था HOI शा Mat HA जिउन्नचक एनज SF OHS एमबव्ांथिएमत्र GAMTS लय मांज ही । ASAD SEAN - HAT | aATS ATH रुप एमठथावी GPA एप धद्ध BR CHT | TAT
4 || विदहे (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in TAG aod we WHAT at ठप अठि GETS करत NA CTA | नावम सी ! रुप aT BGT, CHT शव BM कक | CUA AAT AS IST H उवन BSarS Gar fia | नावम जी कठतनि - Fawr ! af AP शव sors Ay, कर्म आ of af एऊँ जैजाव एम Oey ब्रिवकनऊां THY Tea ही, WS Ga wa Gia CH als जय अथन्रा wats wea cera | fy RASS tea GI एज खा जैजाव vite, ASAT , OOF आएगा Hao an Heat omits अरनका 33 af | oy एताकचिकक ser af एज St जैजाव Ae wane A GOS HA ae शा of एप जगा GAS as | tes Rahal gas Fabra OF AG we af Aaa BIS BR एस आएमा ATS Are at THATS aS ऊ३ Pog TSA अठि निश्चय शव शहंठलाठ aS Cor TOS AA aS COS aT aE | Py एताकनिकक कथन af एज डा IST जैजांव AAS 'एउठएन BWA CH AT | is Sau जैजाव एकें SHIT जड़ा जें ALS FAAS VT we fy THE SPS CH ज्ञाशक BAT | ofS शुकाव Fa BOTA मऊ जे अतभ-अतर्ण fora Go BAA | we Uf! aa रुप att एकें OS ag न्ञाजत्िक Aro Sto ही । ot शवगार्थ छान aT SL at जैजाव AAT I WG AQ AAT AAS | SIT जैं ones एताकनि zw, war ar मूवन्नररी ay CH AIT कन CH जीकाव WR BAG ST । ATS a FEU ABS शामानिका Fork af । श्रमा श्रति एताकनि yes at ars शअखिविज भूत raya Fas Ks MAS जन्न AY SH ATeTH कभू OI Plots Seas GA | ABA एम अटन ay प्कें जाथन OT BUT MTS VI , HHA SITS AIH WATTS SAH TIS नाले wa GIS afF at GOT SAS 7S eS af | एज कर्म an कतकन APE afS foes Sea FAST at चाय dat FAS ae aaa a9, Az, जनाऊन, Sst. Fs, ays ST As, aor, अव्िकावी, ai at sana sor एम जुशिऊ Ate tan fas नाथ H Frente at WR afte जन्न ae एम अलभ-अतन Se एप शायत एशल आद्धि । rar जे fore CTSA एकें AAP SA WAS AHA aS | Ce ASA | भू कात एम ATU ST श्रषमता शव SUAS ORAS VHT CHA BAS एज ठुप ah एकें AT वठन ही | थक TTT aw, afar Prome Fras Iouats एप ae wate | ऊथन ew व्रिवि विधान F One तांगि WER Sa एज Saat!) GH छान IGN aS ? CHT एशांश ACTA मायत Ota BAB? खा जज TATY Sor Hr CHa ATT | {rarest Seah - एर ऊाऊ | Haas at TIT GOT छान प्याशक Fat कक | ST AIST एम कठन CHA AHA AT Eis My | अकव छनाजनां एप HTT OPA ज्र शवियम TAS ae | जिनका ae tayo जैं AFI कठत OF AE AT HA TSS aT BA ATS Ty जभऊक Aa sor WAST HANI चावाथन Seq GTS fF । TOT STS HHA at MAT OF at AVS aS । बेवका , fg at Pa - खा Ga कल एम अकठि एमज़ाधिएमज्र जनाऊउन Ars विवाऊमान BY | श्वनन ROS जड़ा थावी ers एकें जणि AT RAS MAA Sas TG | एज Asyye, Az Hox , ST ,छिएऊँप्िय,समऊा aes जें
विदहे ४१० म अक १५ जनवरी २०२५ (वष १८ मास २०५ अक HO) | | 5 aféo, at ofa FD Arafey at जन्न शुकावक ay जे शूथक wR AMT BMA TI AGS TRS Bf mae HT GMAT CH CY AHS VY | CH WAR नावायगक Ast एम खा Pra OY , Tae SA मृष्धि जे जैजावक ASIA , FO, उच्निखा,जुथूत WAT at TA STAT ae ट्कें शशार्थ कन HA oats BY । अकव feats Bares AF TH at agsset “fae af a or OIA POS A AST में GS WR वटत aS , AST HSA CH 3a FY Bast AAS THIS fe I ARG जी कठतनि - श्रठेवीक | art eT A PAA ASG, ore wa । PAST खनऊनियऊा fra जी ore GIT एमएन BAe | अक CAA Sy शाणि Ha एमन्र aT aaa TH BSA शव GIT FOS शानक FoH जी WAS VSS AS अना AGT BAe | Sarat जी कठतनि - एठ TAA | AAT नावांयन HASH ATT SPY | HAGA TS, AS at POH AAS AAS oA TAIT CT AIS aS | Bs or जठिऊ Tay at एमाजव शआशम tant Rapa थी रविक जुकन aS । ay el atest =o एजएला sae aA wa S| एमन्नभग जठिऊ Wy GS cH शीजिकृपण Gas oI , TT MA TITS एयाठशुज्ध CHAS Brat af AS HH WS FONG BVT | Gf TTY valor GAS ATH! गाया Hany श्रष्टि । HE मन जें उभन्रावक fear sew off, खिनकव शान OAT एप ATI eS अरष्डि, ane af zea एकें OA maw Bf | WIE जीज़क ery wan fig St TCHS HATS SV । St IG HATS AAS एम HAAS lS at MACS में GAS TES afl ANT FY AAC GASH HOM PAS BIT | शांतयक ATT ATH fy कठन STIS als at Spa FM | एमांजव ISON OTT WATS जुकन aS । ७ जन्नटुक aera SAT TAT RADI MT HG WS aS । ७ IS Cra HAH AS BAT शा जैशटि जैन जन Haaser CHE BAT | OS HASH जैठावक शीठविक Fact OT GM | Aas SIS SPTATST BA PATS TT SEA CHA AE | TT SVS BAT - FTUTS Seat शव जन्न CAST GSA जमऊ GTHS BPM Waa CA WIAA GANAS Fats wR AAT A SARA | एँ ब्िधन्रव ! a सीवावायगक ATA OF तनि जाएँ, | aT Frat एनांजव एक७ AST Gara THAT AS छथि , TH GS मौभन Cts Ste मद जकशिय । WAT APNG WAR SAT | Ty ISS TR, रमज्ठाक GAS at GaAs one ET । act mS aod कक । Hah MPIALS GY ACA, Vai GT शा PAM Ht HAA] AF CH AGL BIS छाठी | APNG TAIT CH AST HA उवठ FH अननाएँ | "ऊँ Fou Varna Ty wy afes ate PF शुमाऊा aS | ce pe cat ! Fawr bray शठिव wd ae art शांभि Gos fez धर्मक कांवग नठि एटॉयऊ aS | एस UAT AWAITS सेवन GI जा PHA SFY, ७ HI VAT A शाशाछावी aeom HAI AAS PAT BY | जिचकव HA शान मूव wR एन AAS, WET ad eS PAT शान कर्म एम निशूऊ AS
6 || विदहे (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in THIS af । ७ शर्दिजा Ora H AT मन एकें SHY एप AAS BY शा Ty जैजाव एकें शब्रि PAT ats | BATH नाथ H THT TH जनिशन दिंजा एप तांभव AVS BANS , एजएठां WA AAS Fat तक कद Ags oT ays CHA । मठान AA ater ats SS Sopot TR CIN AFAGIS AAT PA AIPIT जाशाएकाव wa । are ares are शिजाजन CT UPATHG GIS , CET GATT शबिरकलेक an कद APSA AIS wa | अकव afSfia swore तुँवक्र्सि एलाकनि शवमात्मा ae aT Fa OI HAT aft ASM एप ARM ON WIS जीव्रक arya SS शीठविक OAT ,शूजन a शान SAT BAT; GATT WAS SOSH HHS FH wT HAT | शवम re at Wf? Tet उवऊ Aig GAAS GOAT BA CMG AAT HA BANS | SPM, JOR AANA TA HIPAA CHS OHA SAAS ATT क३ aI शाबि WS BY | SOT GATS STO IS अठन IF WS BI एज ठुप उन्नाव Ages wat माज ही , ७ wa aerate जाथक एलायऊ afS आ ७ aes Ase Pigs शाम GAS BI | SHS FOS AMAT SAG एस API GAA FAB एप AAT मन-घान ACHAT aes oft, aT ar एप की कठत GT | एठँँ OTe PSST Say AAT श्रक SH छाठी TH जनि et Rage ata छिड़ जे RAMA जवाऊन HAT नावायगक शान SCAT वही । GIT जी MVS BHAT - of BS reas शवायग Haag Cra TWH fs ठाम AGT WA OATS | चावायनक लैवनाशऊ wa hey श्रठेवीक orer "ऊँ Fou Aare" ARMBI AFH GH PR FANS । ७ AH GAT कथन एस AYOHIH CUA HB FAAT BY जनिशन SVS KES BAUS TH एठ HPPA ! act vat शव Ha TANG | FH at शविशु जे aes wr श्रठेवीक ArT GF एप acesay Seocst aaa Hat एकलशि । Bice woe RAS GTS al ae एमएथेउ wae | WAST AN ore श्वकसार्थ She facet ae ea | उशन्छा, a Chores शांतन जैं, GT ऊजयृशाजवक Re जैजुकाव जैं at TATE एनज़ाधिएमज़ Age धुजाम H शाशवठिऊ श्रठेवीक ray Vor teat HF aS at । ७ aT aI एस से थे ba आ MIE SER Imp Tors R WIA ALIS TH CATA BAAT | Yor आ Gita एकें ठिंजा Say ara जिंठ Are at एनाजव Gta wort quits facae राशि AST AT AAS छत | WAST BAT एप अक-एनाजवक ठिउ WATS TATA GA उवि GIS SA | ७ठि ठामक GAPS at नभिक शानि WE ऊ३ Cla छत | NG -वृक PA आ VA HT ES GA | CCS CURES CAS ATT TAT शव WATS एतत WIS AGA VAT AHA GY OIF BA | अक भिन AAS OHA एप GAA GAS APS TAS | TA एम नै थ, छक anes AAT TG Ble | ONT als ,कपन जन रनेघ-एनेघ ऑशि ,6ैपमठेत जन THAT We, कमव TT PITT, BAI एप FSI, AA एम TS, AMS OI वा जुेन्म,त्रकजूथन शव PACTS डाल at शाम AAS